Διαδικασίες εκκαθάρισης - Πρακτικά βήματα
Διαδικασίες Εκκαθάρισης
Α. Τα έξι βασικά ερωτήματα
- Ποια εξουσία του περιουσιακού δικαιώματος ασκείται; (αναπαραγωγή, παρουσίαση/επικοινωνία στο κοινό, διάθεση στο διαδίκτυο, διασκευή κ.λπ.)
- Ποιος ο σκοπός; (εκπαίδευση, έρευνα, διατήρηση, ενημέρωση, TDM κ.ο.κ.): Ενεργοποιούνται εξαιρέσεις/περιορισμοί για ιδιωτική χρήση, εκπαίδευση, έρευνα, διατήρηση, ενημέρωση, TDM, χρήσεις για ορφανά και out-of-commerce έργα κ.ά. Οι εξαιρέσεις ερμηνεύονται στενά και συχνά προϋποθέτουν μη εμπορικό χαρακτήρα και κλειστό περιβάλλον, ψηφιακή διδασκαλία σε ελεγχόμενα περιβάλλοντα.
- Ποιος ενεργεί; (ΑΕΙ/βιβλιοθήκη/ιδιώτης ερευνητής/διδάσκων): Διαφορετικά όρια ισχύουν για βιβλιοθήκες/ΑΕΙ/ερευνητικούς οργανισμούς έναντι ιδιωτών.
- Πού λαμβάνει χώρα; (φυσικός χώρος ΑΕΙ, «κλειστό» ψηφιακό περιβάλλον, ανοικτό διαδίκτυο): Η χρήση εντός ΑΕΙ ή σε κλειστό περιβάλλον αξιολογείται διαφορετικά από ανοικτή ανάρτηση στο διαδίκτυο (που συνιστά «παρουσίαση/διάθεση στο κοινό»). Το «κλειστό περιβάλλον» και ο αναλογικός χαρακτήρας της χρήσης είναι κρίσιμα.
- Τι είδος έργου; (έργα λόγου/εικαστικά/μουσική/οπτικοακουστικά/λογισμικό/βάσεις δεδομένων): Άλλα όρια για κειμενικά έργα (π.χ. αποσπασματική χρήση) και άλλα για εικαστικά/φωτογραφία/μουσική/βίντεο (συνήθως αυστηρότερα). Βάσεις δεδομένων και λογισμικό φέρουν ξεχωριστά δικαιώματα (δημιουργού/κατασκευαστή βάσης, EULA).
- Οριζόντιες προϋποθέσεις: νόμιμη δημοσίευση/πρόσβαση, αναφορά πηγής/δημιουργού, μη βλάβη της συνήθους εκμετάλλευσης («τριπλό τεστ»).
Β. Εκκαθάριση όταν ο χρήστης θέλει να χρησιμοποιήσει υλικό τρίτου
- Βήμα 1: Τεκμηριώνουμε τι ακριβώς θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε (είδος έργου, τμήμα έργου, σκοπός χρήσης).
- Βήμα 2: Εξετάζουμε αν το περιεχόμενο προστατεύεται από την πνευματική ιδιοκτησία ή είναι π.χ στο public domain
- Βήμα 3: Αν δεν είναι, εντοπίζουμε τις άδειες που το συνοδεύουν (CC άδειες, rights statements, άλλες σημάνσεις).
- Βήμα 4: Αν δεν υπάρχει άδεια → αναζήτηση δικαιούχου και αίτημα άδειας.
- Βήμα 5: Τήρηση των όρων κάθε άδειας που ισχύει (π.χ. αναφορά, μη εμπορική χρήση, μη τροποποίηση).
Γ. Εκκαθάριση όταν ο φορέας θέλει να ανοίξει/διαθέσει υλικό προς τρίτους
- Βήμα 1: Εντοπίζουμε ποιο υλικό θέλουμε να διαθέσουμε
- Βήμα 2: Χαρτογράφηση των δικαιωμάτων (copyright, συγγενικά δικαιώματα, συμβάσεις καταθέτη).
- Βήμα 3: Κατάταξη υλικού σε κατηγορίες: public domain / υπό δικαιώματα / μικτή κατάσταση.
- Βήμα 4: Για το public domain: διάθεση χωρίς νέους περιορισμούς (προτείνεται CC0 ή Public Domain Mark).
- Βήμα 5: Για υλικό υπό δικαιώματα: απαιτούνται συμβάσεις/άδειες από κατόχους.
- Βήμα 6: Επιλογή άδειας για διάθεση (CC-BY, CC-BY-SA, CC0 κ.λπ.).
Συχνές Ερωτήσεις (FAQs)
Συγκεντρώσαμε τις πιο συνηθισμένες ερωτήσεις γύρω από την πνευματική ιδιοκτησία, τα προσωπικά δεδομένα και την ανοικτή πρόσβαση, για να σας βοηθήσουμε να πλοηγηθείτε με ασφάλεια στο σύγχρονο ακαδημαϊκό περιβάλλον.
