Διαδικασίες εκκαθάρισης - Πρακτικά βήματα
Διαδικασίες Εκκαθάρισης
Α. Τα έξι βασικά ερωτήματα
- Ποια εξουσία του περιουσιακού δικαιώματος ασκείται; (αναπαραγωγή, παρουσίαση/επικοινωνία στο κοινό, διάθεση στο διαδίκτυο, διασκευή κ.λπ.)
- Ποιος ο σκοπός; (εκπαίδευση, έρευνα, διατήρηση, ενημέρωση, TDM κ.ο.κ.): Ενεργοποιούνται εξαιρέσεις/περιορισμοί για ιδιωτική χρήση, εκπαίδευση, έρευνα, διατήρηση, ενημέρωση, TDM, χρήσεις για ορφανά και out-of-commerce έργα κ.ά. Οι εξαιρέσεις ερμηνεύονται στενά και συχνά προϋποθέτουν μη εμπορικό χαρακτήρα και κλειστό περιβάλλον, ψηφιακή διδασκαλία σε ελεγχόμενα περιβάλλοντα.
- Ποιος ενεργεί; (ΑΕΙ/βιβλιοθήκη/ιδιώτης ερευνητής/διδάσκων): Διαφορετικά όρια ισχύουν για βιβλιοθήκες/ΑΕΙ/ερευνητικούς οργανισμούς έναντι ιδιωτών.
- Πού λαμβάνει χώρα; (φυσικός χώρος ΑΕΙ, «κλειστό» ψηφιακό περιβάλλον, ανοικτό διαδίκτυο): Η χρήση εντός ΑΕΙ ή σε κλειστό περιβάλλον αξιολογείται διαφορετικά από ανοικτή ανάρτηση στο διαδίκτυο (που συνιστά «παρουσίαση/διάθεση στο κοινό»). Το «κλειστό περιβάλλον» και ο αναλογικός χαρακτήρας της χρήσης είναι κρίσιμα.
- Τι είδος έργου; (έργα λόγου/εικαστικά/μουσική/οπτικοακουστικά/λογισμικό/βάσεις δεδομένων): Άλλα όρια για κειμενικά έργα (π.χ. αποσπασματική χρήση) και άλλα για εικαστικά/φωτογραφία/μουσική/βίντεο (συνήθως αυστηρότερα). Βάσεις δεδομένων και λογισμικό φέρουν ξεχωριστά δικαιώματα (δημιουργού/κατασκευαστή βάσης, EULA).
- Οριζόντιες προϋποθέσεις: νόμιμη δημοσίευση/πρόσβαση, αναφορά πηγής/δημιουργού, μη βλάβη της συνήθους εκμετάλλευσης («τριπλό τεστ»).
Β. Εκκαθάριση όταν ο χρήστης θέλει να χρησιμοποιήσει υλικό τρίτου
- Βήμα 1: Τεκμηριώνουμε τι ακριβώς θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε (είδος έργου, τμήμα έργου, σκοπός χρήσης).
- Βήμα 2: Εξετάζουμε αν το περιεχόμενο προστατεύεται από την πνευματική ιδιοκτησία ή είναι π.χ στο public domain
- Βήμα 3: Αν δεν είναι, εντοπίζουμε τις άδειες που το συνοδεύουν (CC άδειες, rights statements, άλλες σημάνσεις).
- Βήμα 4: Αν δεν υπάρχει άδεια → αναζήτηση δικαιούχου και αίτημα άδειας.
- Βήμα 5: Τήρηση των όρων κάθε άδειας που ισχύει (π.χ. αναφορά, μη εμπορική χρήση, μη τροποποίηση).
Γ. Εκκαθάριση όταν ο φορέας θέλει να ανοίξει/διαθέσει υλικό προς τρίτους
- Βήμα 1: Εντοπίζουμε ποιο υλικό θέλουμε να διαθέσουμε
- Βήμα 2: Χαρτογράφηση των δικαιωμάτων (copyright, συγγενικά δικαιώματα, συμβάσεις καταθέτη).
- Βήμα 3: Κατάταξη υλικού σε κατηγορίες: public domain / υπό δικαιώματα / μικτή κατάσταση.
- Βήμα 4: Για το public domain: διάθεση χωρίς νέους περιορισμούς (προτείνεται CC0 ή Public Domain Mark).
- Βήμα 5: Για υλικό υπό δικαιώματα: απαιτούνται συμβάσεις/άδειες από κατόχους.
- Βήμα 6: Επιλογή άδειας για διάθεση (CC-BY, CC-BY-SA, CC0 κ.λπ.).
