Η βασική αρχή της εκκαθάρισης και ο ρόλος του χρήστη-δημιουργού

Η βασική αρχή της εκκαθάρισης είναι ο ακόλουθος κανόνας:

Δεν μπορώ να δώσω κάτι που δεν έχω

Ο απλός αυτός κανόνας εντοπίζεται στις πράξεις που μπορώ να εξουσιοδοτήσω ως αποτέλεσμα της πνευματικής ιδιοκτησίας που έχω επί ενός έργου ή των αδειών που έχω λάβει από τον αρχικό ή άλλο δικαιούχο του έργου. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι το έργο, όπως το αντιλαμβανόμαστε ως ένα αντικείμενο με φυσική ή ψηφιακή υπόσταση, δεν ταυτίζεται με τα δικαιώματά του τόσο σε σχέση με τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε νομίμως όσο και ως προς την πηγή τους.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα ενός βιβλίου: μπορεί να έχω πρόσβαση στο φυσικό σώμα του βιβλίου μέσω μιας βιβλιοθήκης η οποία έχει τη φυσική εξουσίαση του υλικού φορέα, του βιβλίου δηλαδή όπως το αντιλαμβάνομαι και το απολαμβάνω ως τρισδιάστατο αντικείμενο. Τα περιουσιακά δικαιώματα επί του βιβλίου ωστόσο είναι μερισμένα σε μια σειρά από άλλες οντότητες:
- κάποια έχει ο εκδοτικός οίκος στον οποίο τα έχει μεταβιβάσει ο συγγραφέας με την εκδοτική σύμβαση
- κάποια έχει ο οργανισμός συλλογικής διαχείρισης που διενεργεί τη συλλογή και διανομή δικαιώματων για λογαριασμό του συγγραφέα και του εκδότη
- κάποια έχει η βιβλιοθήκη, π.χ. λόγω σύμβασης με τον οργανισμό συλλογικής διαχείρισης ή γενικές διατάξεις του νόμου
- κάποια, ελάχιστα συνήθως, π.χ. τα ηθικά διατηρεί ο συγγραφέας
- και κάποια έχω εγω ως τελικός χρήστης εκ του νόμου

Η λήψη του φυσικού φορέα του έργου, άρα, δε συνεπάγεται τη δυνατότητα να διενεργήσω όποια πράξη θελήσω επί του έργου, παρά μόνο τις πράξεις που μου επιτρέπει ο νόμος ή οι τυποποιημένες συμβάσεις με το φορέα που μου έδωσε το φυσικό αντικείμενο. Για παράδειγμα, μπορώ να το διαβάσω, αλλά όχι να αναπαράγω ή να διανείμω το σύνολο του.

Μάλιστα, προκειμένου οι ενέργειες που διενεργώ εγώ να είναι νόμιμες, θα πρέπει να υπάρχει αδιάκοπη η αλυσίδα των νομίμων αδειών από το δημιουργό και αρχικό δικαιούχο του έργου μέχρι τον τελικό ή περαιτέρω χρήστη.

Σε παλαιότερες εποχές που ο χρήστης ενός έργου πνευματικής ιδιοκτησίας, ειδικά ως φυσικό πρόσωπο, ήταν απλά ένας τελικός χρήστης, η λειτουργία της πνευματικής ιδιοκτησίας ήταν αρκετά απλή και αφορούσε κυρίως σχέσεις μεταξύ επαγγελματιών ή δημιουργών. Αφορούσε, π.χ. τις σχέσεις μεταξύ διανομέων έργων ή διαφορές μεταξύ εκδοτών ή δημιουργών. Οι τελικοί χρήστες, όπως υπονοεί ο όρος, διενεργούσαν παθητικές ως επί το πλείστον πράξεις πολλές από τις οποίες (π.χ. ανάγνωση ενός βιβλίου) δεν βρίσκονταν καν εντός του πεδίου εφαρμογής Καθώς, ωστόσο, με τη χρήση των ψηφιακών τεχνολογιών οι χρήστες σπανίως πλέον αποτελούν απλούς τελικούς χρήστες, αλλά αντίθετα ολοένα και περισσότερο προβαίνουν σε δευτερογενείς χρήσεις των έργων, π.χ. διασύνδεση, διαμοιρασμός ή διασκευή αυτών των έργων, η παραδοσιακή πνευματική ιδιοκτησία τίθεται σε μια διαρκή και αυξημένη πίεση: συναλλαγές που παραδοσιακά γίνονταν μεταξύ περιορισμένου αριθμού επαγγελματιών, είχαν έντονο το στοιχείο της οικονομικής συναλλαγής και όχι το στοιχείο της τυποποίησης αφού αποτελούσαν μεμονωμένες συναλλαγές και είχαν την υποστήριξη εξειδικευμένου προσωπικού, σταδιακά υποκαθίστανται από συναλλαγές που πραγματοποιούνται σε μεγάλη κλίμακα, ημιαυτοματοποιημένα από μη επαγγελματίες και συχνά χωρίς, άμεσο τουλάχιστον, οικονομικό αντικείμενο. Κατά αυτό τον τρόπο δημιουργείται μια νέα διαρκώς αυξανόμενη τάξη χρηστών, οι χρήστες δημιουργοί. Συνακόλουθα, και ο ρόλος των μεσαζόντων που προσέφεραν πρόσβαση στα πνευματικά δημιουργήματα ή τα μέσα προκειμένου αυτά να δημιουργηθούν αλλάζει και θα πρέπει να λάβει υπόψη του ότι δεν απευθύνεται πλέον σε τελικούς χρήστες αλλά σε χρήστες δημιουργούς.

Επιστρέφοντας, έτσι στο βασικό μας κανόνα σε σχέση με την εκκαθάριση δικαιωμάτων, ο οργανισμός που παρέχει πρόσβαση σε ένα έργο που ρυθμίζεται από το δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας:
- πρέπει να έχει κατανόηση των δικαιωμάτων που παρέχει στο χρήστη του υλικού
- πρέπει να έχει αποσαφηνίσει τα δικαιώματα που έχει ο ίδιος σε σχέση με το έργο αυτό
- πρέπει να μπορεί να επικοινωνήσει με απλό τρόπο στον τελικό χρήστη τα σχετικά δικαιώματα και υποχρεώσεις του σε σχέση με το έργο που του διατίθεται

Οι δράσεις εκκαθάρισης αποτελούν την κεντρική προϋπόθεση προκειμένου να μπορεί ένας οργανισμός να εξυπηρετεί τις ανάγκες του χρήστη-δημιουργού.

Διαβάστηκε 1069 φορές