Ειδικές Περιπτώσεις Εκκαθάρισης

Στη συνέχεια θα γίνει μία προσπάθεια να εντοπισθούν πιο ειδικές περιπτώσεις εκκαθάρισης, ανάλογα με την κατηγορία του χρήστη ή του οργανισμού που χρειάζεται να χρησιμοποιήσει ή να παρέχει προς χρήση υλικό το οποίο αποτελεί αντικείμενο πνευματικής ιδιοκτησίας.

Ειδικότερα, εξετάζουμε τις περιπτώσεις
(α) υπηρεσιών βιβλιοθήκης
(β) διδασκόντων
(γ) ερευνητών
(δ) διοικητικού προσωπικού
(ε) υπηρεσίας πληροφορίκης

1. Εκκαθάριση για υπηρεσίες βιβλιοθήκης
Στην περίπτωση των υπηρεσιών βιβλιοθήκης αναζητούμε τις ροές περιεχομένου και αναλόγως προσδιορίζουμε τις σκοπούμενες χρήσεις βάσει των οποίων θα πρέπει να εντοπίσουμε στη συνέχεια τις πράξεις εκκαθάρισης που είναι απαραίτητες προκειμένου να είναι δυνατή η νόμιμη διενέργεια των σκοπούμενων πράξεων.

Πριν προχωρήσουμε στις πράξεις εκκαθάρισης, θα πρέπει να τονίσουμε ότι η βιβλιοθήκη θα πρέπει να έχει φροντίσει να έχει θέσει σε εφαρμογή κάποιες βασικές αρχές και μηχανισμούς που θα μειώσουν τους κινδύνους προσβολής δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας ή της δημιουργίας ορφανών έργων, έργων, δηλαδή, των οποίων οι δικαιούχοι είναι άγνωστοι ή δύσκολο να βρεθούν.

Πιο συγκεκριμένα κάθε ακαδημαϊκή βιβλιοθήκη θα πρέπει:
- να έχει φροντίσει το Ακαδημαϊκό Ίδρυμα να έχει συμπεριλάβει στις συμβάσεις εργασίας/ έργου με εξωτερικού συνεργάτες να υπάρχουν διατάξεις μεταβίβασης ή αδειοδότησης και ανοικτή αδειοδότηση των πνευματικών της έργων στο ακαδημαϊκό ίδρυμα
- να περιέχει στον κανονισμό του ΑΕΙ/ΤΕΙ διατάξεις σε σχέση με τη μεταβίβαση/ αδειοδότηση και ανοικτή αδειοδότηση των σχετικών έργων των μελών ΔΕΠ/ΕΠ στο ΑΕΙ/ΤΕΙ αντίστοιχα με έμφαση στον προσδιορισμό των δραστηριοτήτων που εμπίπτουν στην εργασία του ακαδημαϊκού για το ΑΕΙ κι αυτών επί των οποίων έχει ανεξάρτητη πνευματική ιδιοκτησία.
- Να περιέχει στον κανονισμού του ΑΕΙ/ΤΕΙ διατάξεις σε σχέση με τη μεταβίβαση/ αδειοδότηση και ανοικτή αδειοδότηση των έργων των φοιτητών που παράγονται στα πλαίσια της εκπαίδευσής του στο ακαδημαϊκό ίδρυμα.

Για το σύνολο των ανωτέρω κατηγοριών προτείνεται:
- να γίνεται μη αποκλειστική αδειοδότηση των πνευματικών έργων από το δημιουργό στο ακαδημαϊκό ίδρυμα
- το ακαδημαϊκό ίδρυμα να έχει την υποχρέωση, εφόσον καθιστά τα σχετικά έργα διαθέσιμα, να διαθέτει τα έργα που έχουν παραχθεί από μέλη ΔΕΠ/ΕΠ και φοιτητές/ σπουδαστές με ανοικτές άδειες, ιδίως την Creative Commons Αναφορά Παρόμοια Διανομή 4.0 ή μεταγενέστερη
- εφόσον πρόκειται για λογισμικό, κι αυτό δεν πρόκειται να αποτελέσει αντικείμενο εμπορικής εκμετάλλευσης από το ακαδημαϊκό ίδρυμα, να διατίθεται με άδεια GPL ή BSD.

Ειδικότερα:

1.1. Πράξεις σχετιζόμενες με βιβλία
Η πρώτη και βασικότερη πράξη σχετιζόμενη με βιβλία, είναι αυτή της καταλογογράφησης. Πρόκειται για δημιουργία μετα-περιεχομένου δηλαδή περιεχομένου που αφορά άλλο περιεχόμενο και για το λόγο αυτό:
- όταν δημιουργείται από την ίδια τη βιβλιοθήκη τότε η πνευματική ιδιοκτησία ανήκει σε αυτήν και άρα δε χρειάζεται πράξη εκκαθάρισης. Ακόμη κι αν δεν περιγράφεται ρητώς στη σχετική σύμβαση μεταξύ εργαζομένων στη βιβλιοθήκη και του ακαδημαϊκού ιδρύματος, σύμφωνα με τις οικείες διατάξεις του νόμου για την πνευματική ιδιοκτησία, επέρχεται μεταβίβαση των σχετικών δικαιωμάτων αυτοδικαίως στο ακαδημαϊκό ίδρυμα
- όταν πρόκειται για εγγραφές που έρχονται από τρίτη πηγή και ενσωματώνονται στο βιβλιογραφικό σύστημα της ίδιας της βιβλιοθήκης, τότε θα πρέπει να διασφαλισθεί ότι υπάρχει η σχετική άδεια από τον παροχέα της σχετική βάσης δεδομένων και δικαιούχο αυτής.

Η δεύτερη κατηγορία πράξεων σε σχέση με βιβλία αφορά στο ίδιο το περιεχόμενο των βιβλίων.

Θα πρέπει να τονισθεί ότι σε σχέση με τα βιβλία θα πρέπει πάντοτε να έχουμε υπόψη μας τα εξής:
- περιλαμβάνουν τουλάχιστον τρεις κατηγορίες δικαιωμάτων:
(α) το δικαίωμα του δημιουργού του έργου λόγου, που συνήθως έχει μεταβιβασθεί στον εκδότη ή μέρος του (π.χ. δικαίωμα αναπαραγωγής) ασκείται από έναν ΟΣΔ (π.χ. ΟΣΔΕΛ)
(β) το δικαίωμα του δημιουργού του εικαστικού έργου του εξωφύλλου καθώς και οποιωνδήποτε άλλων εικαστικών έργων τρίτων (π.χ. φωτογραφίες κλπ) για τα οποία, συνήθως (αλλά όχι πάντοτε), ο εκδότης έχει μόνο δικαίωμα δημοσίευσης στο συγκεκριμένο βιβλίο και όχι πλήρες δικαίωμα επί αυτών.
(γ) το συγγενικό δικαίωμα του εκδότη να επιτρέπει ή να απαγορεύει την αναπαραγωγή, με φωτοτυπικές, ηλεκτρονικές ή όποιες άλλες μεθόδους, για σκοπούς εκμετάλλευσης, της στοιχειοθεσίας και της σελιδοποίησης των έργων που έχει εκδώσει.
- τα σημειώματα που υπάρχουν επί των βιβλίων δεν έχουν συστατικό χαρακτήρα, αλλά χαρακτήρα τεκμηρίου. Αποτελούν ενδείξεις για το ποιος είναι ο δικαιούχος, αλλά δε συνδέονται άλλως με την κτήση του σχετικού δικαιώματος.
- Τα βιβλία μπορεί να υπάρχουν είτε ως υλικά αντικείμενα, είτε σε ψηφιακή μορφή (υλικοί φορείς του έργου). Ανάλογα με τον τύπο του υλικού φορέα του έργου ενεργοποιούνται και εξαντλούνται διαφορετικού τύπου δικαιώματα.

Μία βιβλιοθήκη συνήθως διενεργεί τις ακόλουθες πράξεις σε σχέση με τα βιβλία:
(α) πράξεις δανεισμού
Πρόκειται για την πλέον συνήθη δραστηριότητα που πραγματοποιείται από μια βιβλιοθήκη κι έχει δύο μορφές αποδεκτών:
(α1) Δανεισμός σε τελικό χρήστη των υπηρεσιών της βιβλιοθήκης
- στην περίπτωση αυτή η βιβλιοθήκη ασκεί το δικαίωμα δημοσίου δανεισμού του δικαιούχου και κατά συνέπεια είναι απαραίτητο να έχει λάβει άδεια ως προς αυτό. Στην Ελλάδα ακόμη δεν έχει βρεθεί κοινά αποδεκτός τρόπος για την αποζημίωση των δημιουργών μέσω των ΟΣΔ σε σχέση με την άσκηση του δικαιώματος αυτού. Με δεδομένη τη δεινή οικονομική κατάσταση των πανεπιστημίων και ακαδημαϊκών ιδρυμάτων εν γένει προτείνεται η δημιουργία ειδικής εξαίρεσης σε σχέση με το δικαίωμα δημοσίου δανεισμού για τις ακαδημαϊκές και ερευνητικές βιβλιοθήκες.
(α2) Δανεισμός μεταξύ βιβλιοθηκών
- και πάλι πρόκειται για άσκηση του δικαιώματος του δημοσίου δανεισμού και απαιτείται άδεια σε σχέση με αυτό. Ωστόσο, και προκειμένου να διασφαλισθεί ότι πρόκειται για δανεισμό και όχι για εκμίσθωση θα πρέπει να τονισθεί ότι δεν υπάρχει καταβολή ποσού για την ίδια την πράξη του δανεισμού του βιβλίου, αν και μπορεί να υπάρξει καταβολή τελών σε σχέση με τις παρεχόμενες υπηρεσίες ή για πρόστιμα σε σχέση με τη μη έγκυρη επιστροφή του βιβλίου.
- Στις περιπτώσεις που πραγματοποιείται αναπαραγωγή άρθρου ή τμήματος βιβλίου, προκειμένου να δοθεί σε άλλες βιβλιοθήκες και όχι ο δανεισμός του υλικού φορέα, υποστηρίζεται η άποψη ότι η σχετική αναπαραγωγή και διάθεση του υλικού μπορεί να ενταχθεί στην εξαίρεση της αναπαραγωγής από βιβλιοθήκες και αρχεία.
(β) πράξεις αναπαραγωγής
Οι πράξεις αναπαραγωγής θα πρέπει να εξετασθούν σε σχέση με αυτόν που τις επιτελεί, καθώς και σε σχέση με τους στόχους της αναπαραγωγής. Ειδικότερα, στα πλαίσια μιας βιβλιοθήκης είναι δυνατόν να έχουμε τα εξής ήδη αναπαραγωγής:
(β1) Αναπαραγωγή από μέλη του κοινού της βιβλιοθήκης. Η ορθότερη άποψη θα ήταν ότι οι σχετικές πράξεις εντάσσονται στο πλαίσιο της εξαίρεσης του αρ. 18 καθώς πραγματοποιούνται από ιδιώτες χωρίς την επίβλεψη ή εμπλοκή προσωπικού της βιβλιοθήκης. Όπως γίνεται δεκτό, η χρήση μέσων που δεν ανήκουν στο πρόσωπο που διενεργεί την αναπαραγωγή δεν την καθιστούν μη ιδιωτική. Η βιβλιοθήκη οφείλει να έχει αναρτήσει τα σχετικά σημειώματα που αναφέρονται στους όρους υπό τους οποίους πραγματοποιείται η αναπαραγωγή. Η καταβολή τιμήματος στη βιβλιοθήκη σε σχέση με την φωτοτύπηση πραγματοποιείται προκειμένου να καλυφθεί το κόστος λειτουργίας και συντήρησης των φωτοτυπικών μηχανημάτων και όχι ως αντίτιμο για τη χρήση της υπηρεσίας φωτοτύπησης και δεν αποτελούν τεκμήριο οργάνωσης ή επίβλεψης της διαδικασίας φωτοτύπισης.
(β2) Αναπαραγωγή από το προσωπικό της βιβλιοθήκης για λόγους συντήρησης/ διατήρησης του υλικού. Πρόκειται για την εξαίρεση του αρ.22 που επιτρέπει την αναπαραγωγή αποκλειστικά και μόνο για να γίνει διατήρησή του ή μεταβίβαση σε άλλη μη κερδοσκοπική βιβλιοθήκη ή αρχείο. Θα πρέπει να τονισθεί ότι δεν έχει σημασία ο τρόπος αναπαραγωγής και άρα αυτή μπορεί να είναι και ψηφιακή αλλά πρέπει να έχει ως σκοπό τη διατήρηση και όχι τη διάθεση στο κοινό. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να διατεθεί στο κοινό μόνο εφόσον εκλείψει το αρχικό αντίτυπο του έργου.
(β3) Πράξεις αναπαραγωγής από το διδάσκοντα για λόγους διδασκαλίας ή εξετάσεων. Είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν πράξεις αναπαραγωγής του έργου από το διδάσκοντα για λόγους διδασκαλίας ή εξετάσεων, αλλά δεν μπορεί αυτό να γίνει από το προσωπικό της βιβλιοθήκης για λογαριασμό του. Επίσης, θα πρέπει να τηρηθούν και το σύνολο των προϋποθέσεων του νόμου σχετικά με την αναπαραγωγή για διδακτικού σκοπούς. Η εξαίρεση αφορά μόνο σε έντυπα έργα ή άρθρα νομίμως δημοσιευμένα σε εφημερίδες ή περιοδικά.
(γ) πράξεις παρουσίασης στο κοινό
Οι πράξεις παρουσίασης στο κοινό είναι οι πλέον δύσκολες σε σχέση με τα δικαιώματα που πρέπει να ληφθούν. Στην περίπτωση των έργων λόγου που βρίσκονται σε έντυπη μορφή δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί καμία από τις εξαιρέσεις στο δικαίωμα της αναπαραγωγής που αναφέρθηκαν ανωτέρω και άρα πρέπει να ληφθεί ειδική άδεια από το δικαιούχο. Στην περίπτωση των έργων λόγου που βρίσκονται σε ψηφιακή μορφή, συνήθως αυτά έρχονται με τη μορφή βάσεων δεδομένων που διατίθενται στον τελικό χρήστη με συγκεκριμένη άδεια και άρα μπορεί να διατεθούν περαιτέρω μόνο εντός του πλαισίου της συγκεκριμένης άδειας. Κατά συνέπεια προκειμένου να αποφασισθεί εάν μπορεί να διατεθούν περαιτέρω θα πρέπει να εξετασθεί εάν κάτι τέτοιο επιτρέπεται από την άδεια και σε ποιες κατηγορίες χρηστών προσδιορίζει η άδεια ότι μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο.

1.2. Πράξεις σχετιζόμενες με μουσικά έργα, ηχογραφήματα και οπτικοακουστικό υλικό.
Σε σχέση με τα μετα-δεδομένα, ισχύουν τα όσα ισχύουν και για τα βιβλία.

Στην περίπτωση μουσικών έργων, ηχογραφημάτων και οπτικοακουστικών έργων, θα πρέπει να τονισθεί ότι αυτό που εμφανίζεται ως ένα έργο για τον τελικό χρήστη, απαρτίζεται στην πραγματικότητα από περισσότερα του ενός έργα επί των οποίων υφίσταται τόσο το δικαίωμα του δημιουργού όσο και συγγενικά δικαιώματα. Για το λόγο αυτό στις διάφορες χρήσεις του έργου, θα πρέπει να εντοπίζονται τα εξής:

(α) ποιες είναι οι πράξεις που επιθυμεί να τελεί ο οργανισμός – βιβλιοθήκη
(β) ποια είναι τα δικαιώματα που ενεργοποιούνται
(γ) αν υπάρχει κάποια εξαίρεση που να επιτρέπει τις σκοπούμενες πράξεις
(δ) αν υπάρχει κάποιος οργανισμός συλλογικής διαχείρισης που να εκπροσωπεί τους δημιουργούς ή εκτελεστές ως προς τις συγκεκριμένες κατηγορίες δικαιωμάτων κι αντίστοιχα να μπορεί να αποκτήσει άδεια η βιβλιοθήκη και υπό ποιους όρους.

Όπως και στην περίπτωση των βιβλίων, εμφανίζονται οι ακόλουθες περιπτώσεις:

(α) Πράξεις δανεισμού
Αφορά στο δανεισμό του υλικού φορέα και εδώ θα πρέπει να εντοπίσουμε δύο υπο-περιπτώσεις:
(α1) Δανεισμός σε τελικό χρήστη των υπηρεσιών της βιβλιοθήκης
- στην περίπτωση αυτή η βιβλιοθήκη ασκεί το δικαίωμα δημοσίου δανεισμού του δικαιούχου και κατά συνέπεια είναι απαραίτητο να έχει λάβει άδεια ως προς αυτό. Στην Ελλάδα ακόμη δεν έχει βρεθεί κοινά αποδεκτός τρόπος για την αποζημίωση των δημιουργών μέσω των ΟΣΔ σε σχέση με την άσκηση του δικαιώματος αυτού. Με δεδομένη τη δεινή οικονομική κατάσταση των πανεπιστημίων και ακαδημαϊκών ιδρυμάτων εν γένει προτείνεται η δημιουργία ειδικής εξαίρεσης σε σχέση με το δικαίωμα δημοσίου δανεισμού για τις ακαδημαϊκές και ερευνητικές βιβλιοθήκες. Θα πρέπει να τονισθεί ότι ειδικά σε σχέση με έργα που περιλαμβάνουν μουσικά έργα, ηχογραφήματα και οπτικοακουστικά έργα, χρειάζεται η σχετική άδεια τόσο όσο προς το δικαίωμα του δημιουργού, όσο και ως προς το δικαίωμα του δικαιούχου των συγγενικών δικαιωμάτων. Και στις δύο περιπτώσεις, θα μπορούσαν να ζητηθούν τα δικαιώματα από τους Οργανισμούς Συλλογικής Διαχείρισης ή να εισαχθεί σχετική εξαίρεση στο νόμο. Ωστόσο, μέχρι το χρόνο συγγραφής του παρόντος οδηγού, δεν υπήρχε κάποια εξαίρεση στην Ελλάδα σε σχέση με την άσκηση του δικαιώματος δημοσίου δανεισμού από τις ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες, ούτε και κάποια συμβατική ρύθμιση από πλευράς των οικείων οργανισμών συλλογικής διαχείρισης.
(α2) Δανεισμός μεταξύ βιβλιοθηκών
- και πάλι πρόκειται για άσκηση του δικαιώματος του δημοσίου δανεισμού και απαιτείται άδεια σε σχέση με αυτό. Ωστόσο, και προκειμένου να διασφαλισθεί ότι πρόκειται για δανεισμό και όχι για εκμίσθωση θα πρέπει να τονισθεί ότι δεν υπάρχει καταβολή ποσού για την ίδια την πράξη του δανεισμού του έργου, αν και μπορεί να υπάρξει καταβολή τελών σε σχέση με τις παρεχόμενες υπηρεσίες ή για πρόστιμα σε σχέση με τη μη έγκυρη επιστροφή του έργου.
- Στις περιπτώσεις που πραγματοποιείται αναπαραγωγή άρθρου ή τμήματος βιβλίου ή μουσικού έργου ή ηχογραφήματος, προκειμένου να δοθεί σε άλλες βιβλιοθήκες και όχι ο δανεισμός του υλικού φορέα, υποστηρίζεται η άποψη ότι η σχετική αναπαραγωγή και διάθεση του υλικού μπορεί να ενταχθεί στην εξαίρεση της αναπαραγωγής από βιβλιοθήκες και αρχεία τόσο σε σχέση με τα βιβλία όσο και σε σχέση με το ηχητικό ή οπτικοακουστικό υλικό. Στην περίπτωση αυτή δε μιλάμε για διαδανεισμό με την παραδοσιακή έννοια, καθώς περιλαμβάνει μόνο τις περιπτώσεις που δεν είναι δυνατή η προμήθεια του έργου από την αγορά σύντομα και με εύλογους όρους.
(β) πράξεις αναπαραγωγής
Οι πράξεις αναπαραγωγής θα πρέπει να εξετασθούν σε σχέση με αυτόν που τις επιτελεί, καθώς και σε σχέση με τους στόχους της αναπαραγωγής. Ειδικότερα, στα πλαίσια μιας βιβλιοθήκης είναι δυνατόν να έχουμε τα εξής ήδη αναπαραγωγής:
(β1) Αναπαραγωγή από μέλη του κοινού της βιβλιοθήκης. Η ορθότερη άποψη θα ήταν ότι οι σχετικές πράξεις εντάσσονται στο πλαίσιο της εξαίρεσης του αρ. 18 καθώς πραγματοποιούνται από ιδιώτες χωρίς την επίβλεψη ή εμπλοκή προσωπικού της βιβλιοθήκης. Όπως γίνεται δεκτό, η χρήση μέσων που δεν ανήκουν στο πρόσωπο που διενεργεί την αναπαραγωγή δεν την καθιστούν μη ιδιωτική. Η βιβλιοθήκη οφείλει να έχει αναρτήσει τα σχετικά σημειώματα που αναφέρονται στους όρους υπό τους οποίους πραγματοποιείται η αναπαραγωγή. Η καταβολή τιμήματος στη βιβλιοθήκη σε σχέση με την φωτοτύπηση πραγματοποιείται προκειμένου να καλυφθεί το κόστος λειτουργίας και συντήρησης των φωτοτυπικών μηχανημάτων και όχι ως αντίτιμο για τη χρήση της υπηρεσίας φωτοτύπησης και δεν αποτελούν τεκμήριο οργάνωσης ή επίβλεψης της διαδικασίας φωτοτύπισης. Στην περίπωση αναπαραγωγής οπτικοακουστικού ή ηχητικού υλικού, εφόσον δεν υφίστανται μέσα αναπαραγωγής στο χώρο της βιβλιοθήκης, δεν υφίσταται θέμα ιδιωτικής αναπαραγωγής.
(β2) Αναπαραγωγή από το προσωπικό της βιβλιοθήκης για λόγους συντήρησης/ διατήρησης του υλικού. Πρόκειται για την εξαίρεση του αρ.22 που επιτρέπει την αναπαραγωγή αποκλειστικά και μόνο για να γίνει διατήρησή του ή μεταβίβαση σε άλλη μη κερδοσκοπική βιβλιοθήκη ή αρχείο. Θα πρέπει να τονισθεί ότι δεν έχει σημασία ο τρόπος αναπαραγωγής και άρα αυτή μπορεί να είναι και ψηφιακή αλλά πρέπει να έχει ως σκοπό τη διατήρηση και όχι τη διάθεση στο κοινό. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να διατεθεί στο κοινό μόνο εφόσον εκλείψει το αρχικό αντίτυπο του έργου. Το είδος του έργου, επίσης, δεν έχει σημασία και άρα μπορεί να εφαρμοσθεί για όλες τις κατηγορίες έργων.
(β3) Πράξεις αναπαραγωγής από το διδάσκοντα για λόγους διδασκαλίας ή εξετάσεων. Είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν πράξεις αναπαραγωγής του έργου από το διδάσκοντα για λόγους διδασκαλίας ή εξετάσεων, αλλά δεν μπορεί αυτό να γίνει από το προσωπικό της βιβλιοθήκης για λογαριασμό του. Επίσης, θα πρέπει να τηρηθούν και το σύνολο των προϋποθέσεων του νόμου σχετικά με την αναπαραγωγή για διδακτικού σκοπούς. Η εξαίρεση αφορά μόνο σε έντυπα έργα ή άρθρα νομίμως δημοσιευμένα σε εφημερίδες ή περιοδικά και κατά συνέπεια δεν περιλαμβάνει οπτικοακουστικά ή ηχητικά έργα.
(γ) πράξεις παρουσίασης στο κοινό
Οι πράξεις παρουσίασης στο κοινό είναι οι πλέον δύσκολες σε σχέση με τα δικαιώματα που πρέπει να ληφθούν. Στην περίπτωση των έργων λόγου που βρίσκονται σε έντυπη μορφή δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί καμία από τις εξαιρέσεις στο δικαίωμα της αναπαραγωγής που αναφέρθηκαν ανωτέρω και άρα πρέπει να ληφθεί ειδική άδεια από το δικαιούχο. Το ίδιο ισχύει και για άλλες μορφές έργων (π.χ. οπτικοακουστικά έργα, ηχογραφήματα κλπ). Στην περίπτωση των έργων λόγου ή άλλων έργων που βρίσκονται σε ψηφιακή μορφή, συνήθως αυτά έρχονται με τη μορφή βάσεων δεδομένων που διατίθενται στον τελικό χρήστη με συγκεκριμένη άδεια και άρα μπορεί να διατεθούν περαιτέρω μόνο εντός του πλαισίου της συγκεκριμένης άδειας. Κατά συνέπεια προκειμένου να αποφασισθεί εάν μπορεί να διατεθούν περαιτέρω θα πρέπει να εξετασθεί εάν κάτι τέτοιο επιτρέπεται από την άδεια και σε ποιες κατηγορίες χρηστών προσδιορίζει η άδεια ότι μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο.

1.3. Πράξεις σχετιζόμενες με λογισμικό
Στην περίπτωση του λογισμικού, μολονότι οι γενικές πράξεις που αφορούν μια βιβλιοθήκη παραμένουν οι ίδιες, δηλαδή:

(α) δανεισμός
(β) αναπαραγωγή
(γ) διάθεση στο κοινό

δεν έχουμε απλώς φυσικά αντικείμενα που ενσωματώνουν έργα και για τα οποία ισχύουν οι γενικοί κανόνες της πνευματικής ιδιοκτησίας, αλλά τις εξής περιπτώσεις:
(α) φυσικούς φορείς που ενσωματώνουν το λογισμικό (π.χ. DVDs, memory sticks) που διατίθενται στους χρήστες, είτε μεμονωμένοι, είτε ως μέρος κάποιου βιβλίου, προς χρήση ή εγκατάσταση με συγκεκριμένες άδειες χρήσης. Στην περίπτωση αυτή:
- σε σχέση με το δικαίωμα δανεισμού ισχύουν τα όσα ορίζονται και σε σχέση με τα υπόλοιπα έργα, εκτός εάν η άδεια εγκατάστασης του έργου ορίζει κάτι διαφορετικό. Η δυσκολία που υπάρχει σε σχέση με το συγκεκριμένο είδος έργου είναι ότι δεν υπάρχει οργανισμός συλλογικής διαχείρισης και, άρα, η σχετική άδεια θα πρέπει να δίνεται από τον κάθε χρήστη ξεχωριστά. Επίσης, στην περίπτωση που απαιτείται εγκατάσταση του προγράμματος κάθε φορά, μιλάμε ουσιαστικά για αναπαραγωγή, οπότε πάμε στην περίπτωση (β)
- σε σχέση με το δικαίωμα αναπαραγωγής, αυτή μπορεί να γίνει μόνο για τους λόγους που ορίζει ο νόμος (διατήρηση – διάθεση) και σύμφωνα με τους αντίστοιχους περιορισμούς (να μην μπορεί να βρεθεί με εύλογη προσπάθεια το έργο στην αγορά)
- η ιδιωτική αναπαραγωγή δεν επιτρέπεται παρά μόνο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και στις περισσότερες περιπτώσεις δεν έχει ενδιαφέρον για τη βιβλιοθήκη.
- σε σχέση με τη διάθεση στο κοινό, αυτή θα πραγματοποιείται ουσιαστικά με τους όρους της σχετικής άδειας που συνοδεύει το λογισμικό. Εάν αυτή δεν υπάρχει, θα πρέπεει να ζητηθεί νέα άδεια από το δικαιούχο.

(β) λογισμικό που βρίσκεται στο διαδίκτυο ή στους εξυπηρετητές της σχολής και προκειμένου να ενεργοποιηθεί νομίμως χρειάζεται να υπάρχει η σχετική άδεια από το δικαιούχο.
- στην περίπτωση αυτή δεν μπορούμε να μιλάμε για δανεισμό και ακόμη και η περίπτωση της αναπαραγωγής πραγματοποιείται μετά τη διάθεση στο κοινό.
- σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να γίνεται έλεγχος των όρων των αδειών με τις οποίες δίδεται το λογισμικό και με βάση αυτές να διατίθενται οι κωδικοί στους τελικούς χρήστες. Τις περισσότερες φορές που θα υπάρχει η σχετική δυνατότητα, ουσιαστικά θα μιλάμε για αγορά μιας άδειας εργασίας για συγκεκριμένο αριθμό χρηστών ή θέσεων εργασίας και άρα η ίδια η άδεια θα προσδιορίζει τα όρια πρόσβασης στο σχετικό λογισμικό.
- στην περίπτωση που το λογισμικό προσφέρεται ως υπηρεσία (SaaS) η βιβλιοθήκη ουσιαστικά δεν παρεμβάλλεται μεταξύ του χρήστη και του παροχέα της ψηφιακής υπηρεσίας, παρά μόνο στο βαθμό που έχει αγοράσει άδειες για λογαριασμό των φοιτητών/ σπουδαστών/ μελών ΔΕΠ και διοικητικού προσωπικού, οπότε θα πρέπει να τηρήσει τους όρους διανομής των σχετικών αδειών.

1.5. Πράξεις σχετιζόμενες με βάσεις δεδομένων
Οι βάσεις δεδομένων που χειρίζονται οι βιβλιοθήκες αποτελούν κεντρικό μέρος των εργασιών τους και εμφανίζουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που είναι ιδιαίτερου ενδιαφέροντος τόσο για την ίδια τη βιβλιοθήκη, όσο και για τους χρήστες αυτής. Ειδικότερα:
(α) Κατάλογοι, θησαυροί και άλλοι πόροι που παράγονται και χρησιμοποιούνται από την ίδια τη βιβλιοθήκη.
- η καταλογογράφηση του υλικού της βιβλιοθήκης αποτελεί αυτή καθεαυτή βάση δεδομένων, η οποία πιθανότατα θα έχει αρκετή πρωτοτυπία, εξαιτίας της σύνθεσής της, ώστε να προστατεύεται τόσο από το δικαίωμα του δημιουργού (ως πρωτότυπη βάση), όσο και από το ιδιόρρυθμο δικαίωμα του κατασκευαστή βάσης δεδομένων, εάν δεν πληρεί τις προϋποθέσεις πρωτοτυπίας που απαιτεί ο νόμος. Αντίστοιχα ισχύουν και για την περίπτωση των θησαυρών, ελεγχόμενων λεξιλογίων και άλλων πόρων που χρησιμοποιεί η βιβλιοθήκη προκειμένου να πραγματοποιήσει τις βασικές της λειτουργίες.
- Στην περίπτωση που ο κατάλογος της βιβλιοθήκης εμπλουτίζεται από εγγραφές ή στοιχεία που έρχονται από τρίτες πηγές, θα πρέπει να διασφαλισθεί ότι τα στοιχεία αυτά έχουν εκκαθαριστεί, δηλαδή ότι η βιβλιοθήκη έχει λάβει όλες τις απαραίτητες άδειες προκειμένου να χρησιμοποιεί και διαθέτει τη σχετική βάση χωρίς περιορισμούς. Κάτι τέτοιο είναι ιδιαιτέρως σημαντικό, καθώς η βιβλιοθήκη είναι δυνατόν να διαθέτει το σχετικό υλικό τόσο σε τελικούς χρήστες, όσο και σε άλλες βιβλιοθήκες ή ενώσεις αυτών (π.χ. στο συλλογικό κατάλογο κλπ).
(β) Βάσεις δεδομένων που ανήκουν σε τρίτους και οι οποίες δίδονται ως υπηρεσία σε χρήστες της βιβλιοθήκες
- Σε σχέση με τα μεταδεδομένα αυτών των βάσεων δεδομένων, ειδικά όταν αφορούν σε περιοδικά που θα πρέπει να καταλογογραφούνται, θα πρέπει να διασφαλισθεί ότι η βιβλιοθήκη έχει λάβει όλες τις σχετικές άδειες, ώστε να είναι δυνατός ο εμπλουτισμός και επικαιροποίηση των υπαρχόντων βάσεων δεδομένων που έχει ήδη στη διάθεσή της. Πρόκειται ουσιαστικά για υποπερίπτωση της κατηγορίας (α), η οποία όμως αφορά συγκεκριμένες βάσεις δεδομένων που αποκτά η βιβλιοθήκη είτε απευθείας από τους εκδότες, είτε από τρίτους παροχείς τέτοιων βάσεων δεδομένων στις βιβλιοθήκες.
- Σε σχέση με το ίδιο το περιεχόμενο (άρθρα περιοδικών και ηλεκτρονικά βιβλία), η πρόσβαση σε αυτό διαμορφώνεται ουσιαστικά από τους όρους της συνδρομής οι οποίοι θα πρέπει να επικοινωνούνται στο χρήστη με την παροχή των σχετικών κωδικών σε αυτόν. Εδώ, θα πρέπει να προσδιορίζονται οι όροι (π.χ. αν είναι ανοικτή ή περιορισμένη πρόσβαση) και ο τόπος πρόσβασης (π.χ. αν θα είναι στο χώρο της βιβλιοθήκης ή κάπου αλλού)
11.1.6 Πράξεις σχετιζόμενες με περιεχόμενο που παράγεται από μέλη ΔΕΠ/ΕΠ και φοιτητές/ σπουδαστές του Ακαδημαϊκού Ιδρύματος
Στην περίπτωση που έχουμε έργα τα οποία παράγονται από τα μέλη ΔΕΠ/ΕΠ ή/ και τους φοιτητές/ σπουδαστές του Ακαδημαϊκού Ιδρύματος, υπογραμμίζονται τα εξής:
(α) Ο γενικός κανόνας είναι ότι εάν δεν υπάρχει κάποια ειδικότερη ρύθμιση, το έργο ανήκει στο δημιουργό του.
(β) Στην περίπτωση των μελών ΔΕΠ/ΕΠ, επειδή θεωρούνται ως εργαζόμενοι στο δημόσιο τομέα, υπάρχει εκ του νόμου μεταβίβαση του περιουσιακού τους δικαιώματος, εφόσον το έργο έχει δημιουργηθεί κατά τη διάρκεια άσκησης των καθηκόντων τους κι εφόσον δεν εμποδίζεται η ακαδημαϊκή τους ελευθερία.
(γ) Στην περίπτωση των φοιτητών σπουδαστών το περιεχόμενο ανήκει στους ίδιους εκτός αν προβλέπεται κάτι διαφορετικό από τον κανονισμό του τμήματος στο οποίο ανήκουν ή/ και ο εποπτεύων καθηγητής δεν έχει ουσιαστική δημιουργική συνεισφορά στο έργο τους. Το τελευταίο είναι αρκετά δύσκολο, γιατί εάν η συνεισφορά του εποπτεύοντος ήταν τέτοια που να δικαιολογεί δικαίωμα ιδιοκτησίας, η εργασία δε θα έπρεπε να γίνει αποδεκτή ως εργασία του φοιτητή.

Διαβάστηκε 1628 φορές
Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « Ανοικτές Άδειες