Εννοιολογικές Διαφοροποιήσεις

Πριν παρουσιάσουμε αναλυτικά τους διαφόρους τύπους αδειών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για το ψηφιακό περιεχόμενο και λογισμικό, είναι απαραίτητο προηγουμένως να υπάρξει μια διαφοροποίηση ανάμεσα στις ακόλουθες έννοιες:

  • Κτήση του Δικαιώματος Πνευματικής Ιδιοκτησίας
  • Κατοχύρωση του Δικαιώματος Πνευματικής Ιδιοκτησίας
  • Αδειοδότηση του Δικαιώματος Πνευματικής Ιδιοκτησίας
  • Σημειώματα Πνευματικής Ιδιοκτησίας

Η κτήση του δικαιώματος Πνευματικής Ιδιοκτησίας έχει να κάνει με το χρονικό σημείο στο οποίο αποκτάται η πνευματική ιδιοκτησία. Στο ελληνικό νομοθετικό πλαίσιο (Αρ. 1 παρ. 1 του Ν. 2121/1993), η πνευματική ιδιοκτησία γεννάται στο πρόσωπο του δημιουργού τη στιγμή της δημιουργίας του έργου χωρίς να απαιτούνται περαιτέρω διατυπώσεις.

Αυτό σημαίνει ότι σε σχέση με την κατοχύρωση του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας θα πρέπει να είναι σαφές ότι δεν απαιτούνται διατυπώσεις και ότι αυτή αποκτάται πρωτογενώς στο πρόσωπο του δημιουργού χωρίς να απαιτείται κάποια ιδιαίτερη ενέργεια ή διατυπώσεις κατοχύρωσης, όπως συμβαίνει στην περίπτωση π.χ. των σημάτων ή των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.

Οι ενέργειες που γίνονται από τους δικαιούχους και σχετίζονται με την πιστοποίηση της ιδιοκτησίας τους μέσω:

  • Δημόσιας κατάθεσης (π.χ. στην Εθνική Βιβλιοθήκη ή σε κάποιο ιδρυματικό αποθετήριο)
  • Αποστολής συστημένης επιστολής από το δημιουργό στον εαυτό του
  • Κατάθεση σε συμβολαιογράφο
  • Κατάθεση σε κάποιο δημόσιο ή ιδρυματικό καταθετήριο
  • Κατάθεση σε κάποια εξειδικευμένη υπηρεσία διασφάλισης προστασίας δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

Το σύνολο των ανωτέρω ενεργειών έχουν χαρακτήρα αποδεικτικό και όχι συστατικό. Αυτό σημαίνει ότι επιτρέπουν την πιστοποίηση:

  • Του δημιουργού
  • Της ημερομηνίας δημιουργίας
  • Του έργου που δημιουργήθηκε τη συγκεκριμένη ημερομηνία από τον συγκεκριμένο δημιουργό

Η διενέργεια των ανωτέρω ενεργειών δεν έχει να κάνει με τη σύσταση του δικαιώματος αλλά την απόδειξη κτήσης του σε συγκεκριμένη ημερομηνία, για συγκεκριμένο έργο και από συγκεκριμένο δικαιούχο.

Θα πρέπει στο σημείο αυτό να διαφοροποιήσουμε στον δημιουργό που είναι το φυσικό πρόσωπο στο οποίο γεννάται το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας και τον δικαιούχο που είναι το φυσικό ή νομικό πρόσωπο που ασκεί τα δικαιώματα της πνευματικής ιδιοκτησίας ή μέρος αυτών. Ο δημιουργός κατά το χρόνο γέννεσης του δικαιώματος είναι και δικαιούχος, αλλά αυτό δεν είναι κάτι που παραμένει αμετάβλητο κατά την εξέλιξη του κύκλου ζωής του πνευματικού δικαιώματος. Το πρόσωπο του δημιουργού είναι απαραίτητο να είναι γνωστό καθώς (α) μας δίνει στοιχεία σε σχέση με τη διάρκεια προστασίας του έργου, καθώς ο βασικός κανόνας υπολογισμού είναι 70 χρόνια από το θάνατο του δημιουργού, και (β) μας επιτρέπει να κάνουμε σωστή αναφορά στο δημιουργό του έργου κι έτσι να εκπληρώσουμε όχι μόνο τις συμβατικές μας υποχρεώσεις (π.χ. υποχρεώσεις αναφοράς), αλλά και την υποχρέωση σεβασμού του ηθικού δικαιώματος της πατρότητας.

Η αδειοδότηση αποτελεί πράξη που έρχεται μετά τη σύσταση του δικαιώματος και δεν πρέπει να συγχέεται με αυτήν. Η άδεια είναι η το έγγραφο και η πράξη με την οποία ο δικαιούχος του δικαιώματος ασκεί αυτό του το δικαίωμα, καθορίζει δηλαδή τους όρους και τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορεί να έχει κάποιος πρόσβαση στο έργο του.

Μπορούμε να διακρίνουμε δύο τύπους αδειοδότησης:

  • Εισερχόμενη Αδειοδότηση (licensing in) που αναφέρεται στις άδειες όταν τα ερωτήματά μας σχετίζονται με το χρήστη του έργου, δηλαδή τον αδειοδόχο. Τέτοια είναι η περίπτωση που η βιβλιοθήκη ή ένας χρήστης της θέλει να κάνει χρήση υλικού.
  • Εξερχόμενη Αδειοδότηση (licensing out) που αναφέρεται στις άδεις όταν τα ερωτήματα μας σχετίζονται με την παροχή του έργου προς χρήση, δηλαδή με τον αδειοδότη. Τέτοια είναι η περίπτωση που η βιβλιοθήκη ή ένας χρήστης της επιθυμεί να διαθέσει το σχετικό έργο.

Τα σημεία που αναφέρονται στο παρόν κεφάλαιο έχουν να κάνουν με την αδειοδότηση συνολικά, είτε πρόκειται για εισερχόμενη, είτε για εξερχόμενη αδειοδότηση.

Η αδειοδότηση θα πρέπει να διακρίνεται από την εκχώρηση καθώς στην περίπτωση της τελευταίας ο δημιουργός αποξενώνεται πλήρως από τα περιουσιακά του δικαιώματα, ενώ με την αδειοδότηση μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, δηλαδή αυτές τις αποκλειστικής αδειοδότησης.

Οι άδειες διακρίνονται σε αποκλειστικές και μη αποκλειστικές. Αποκλειστικές άδειες είναι αυτές που επιτρέπουν την χρήση του έργου μόνο από ένα συγκεκριμένο πρόσωπο. Εάν υπάρχει αποκλεισμός και του δικαιούχου από τη χρήση, τότε η αποκλειστική άδεια σχεδόν συμπίπτει ως προς τις συνέπειές της με αυτές της εκχώρησης. Οι μη αποκλειστικές άδειες επιτρέπουν την αδειοδότηση σε περισσότερα από ένα πρόσωπα χωρίς η άδεια που παρέχεται σε ένα πρόσωπο να εμποδίζει την άδεια που παρέχεται σε κάποιον άλλον.

Τα σημειώματα πνευματικής ιδιοκτησίας αποτελούν σύντομα νομικά κείμενα που μας πληροφορούν για την κατάσταση του έργου, είτε πρόκειται για τον δημιουργό, είτε για τον δικαιούχο, είτε για τον τύπο της άδειας με την οποία διατίθεται το έργο. Τα σημειώματα δεν επηρεάζουν τη νομική κατάσταση του έργου, αλλά λειτουργούν ως τεκμήριο, κυρίως ως προς τον δικαιούχο του έργου. Επίσης, δίνουν σύντομες πληροφορίες σε σχέση με τον δημιουργό και τον επιθυμητό τρόπο αναφοράς σε αυτόν ή τον δικαιούχο και –κυρίως- την άδεια με την οποία ένα έργο μπορεί να διατεθεί. Όταν το σημείωμα περιέχει πληροφορία μόνο για τον δικαιούχο και όχι για τον τρόπο αδειοδότησης, θα πρέπει να θεωρείται ότι το έργο παρέχεται με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος και ότι ο τελικός χρήστης δεν μπορεί να κάνει παρά τα όσα επιτρέπονται από τις εξαιρέσεις και περιορισμούς του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησία.

Διαβάστηκε 739 φορές
Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: Αδειοδότηση »