Η φύση του Δικαιώματος Πνευματικής Ιδιοκτησίας

Είναι το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας πάνω σε ένα βιβλίο το ίδιο με το δικαίωμα πάνω σε ένα σπίτι (Είναι η Πνευματική Ιδιοκτησία το ίδιο πράγμα με την εμπράγματη Ιδιοκτησία);

Μολονότι και στις δύο περιπτώσεις μιλάμε για ιδιοκτησιακά δικαιώματα, η πνευματική και η εμπράγματη ιδιοκτησία είναι πολύ διαφορετικές. Η βασικότερη διαφορά έγκειται στο γεγονός ότι η εμπράγματη ιδιοκτησία δεν έχει περιορισμούς στη χρονική της διάρκεια, ενώ και η οικονομική φύση του αγαθού επί του οποίου υφίσταται το δικαίωμα είναι ριζικά διαφορετική. Η μεγαλύτερη διαφορά έγκειται στην οικονομική συμπεριφορά του αγαθού: στην εμπράγματη ιδιοκτησία έχουμε να κάνουμε κυρίως με αγαθά αποκλειστικού χαρακτήρα, δηλαδή με αγαθά η απόλαυση των οποίων από ένα πρόσωπο, αποκλείει τα υπόλοιπα. Αντίθετα, στην περίπτωση των πνευματικών δικαιωμάτων έχουμε να κάνουμε με έργα του πνεύματος, που καθώς ενσωματώνονται ολόενα και περισσότερο σε ψηφιακούς φορείς αποκτούν χαρακτήρα δημοσίου αγαθού. Αυτό στην πράξη σημαίνει ότι η απόλαυση/ χρήση του αγαθού από ένα πρόσωπο δεν αποκλείει ή παρεμποδίζει τη χρήση του από κάποιο άλλο. Κατά συνέπεια, η φύση του δικαιώματος ιδιοκτησίας πάνω σε δημόσια αγαθά θα πρέπει να έχει διαφορετικό χαρακτήρα, από τη φύση της ιδιοκτησίας σε αποκλειστικά αγαθά. Ο λόγος για τον οποίο εισάγεται ένα ιδιοκτησιακό δικαίωμα και άρα ένας νομικός περιορισμός σε αγαθά των οποίων η φύση δε δημιουργεί σπάνη, έχει κυρίως να κάνει με την ανάγκη δημιουργίας κινήτρων για τη δημιουργία τους με δεδομένο ότι ενώ η παραγωγή τους έχει κόστος, το κόστος της αναπαραγωγής τους τείνει στο μηδέν. Για το λόγο αυτό, μπορούμε να πούμε ότι η πνευματική ιδιοκτησία προσιδιάζει περισσότερο σε ένα περιορισμένο στο χρόνο μονοπώλειο παρά στο εμπράγματο ιδιοκτησιακό δικαίωμα.

Ο χαρακτήρας της Πνευματικής Ιδιοκτησίας ως Δέσμης Δικαιωμάτων

Μολονότι το δικαίωμα της πνευματικής ιδιοκτησίας παραμένει ενιαίο, απαρτίζεται από την οικονομικό και ηθικό δικαίωμα του δημιουργού. Επιπλέον, κάθε ένα από τα δικαιώματα αυτά απαρτίζεται περαιτέρω από δέσμες εξουσιών που αποτελούν εκφράσεις των δικαιωμάτων αυτών. Το γεγονός ότι ιδίως το περιουσιακό δικαίωμα απαρτίζεται από σειρά εξουσιών επιτρέπει την εκμετάλλευση του έργου με πολλαπλούς τρόπους κάτι το οποίο γίνεται προφανές κυρίως από τον τρόπο με τον οποίο αδειοδοτείται περιεχόμενο.

Το Περιουσιακό Δικαίωμα (10 περιπτώσεις που πρέπει να προσέχω)

Το περιουσιακό δικαίωμα είναι αυτό που κατεξοχήν αντιμετωπίζουμε ως ζήτημα στις περιπτώσεις ασκήσεως του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας.

1. ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΑΝΤΙΓΡΑΨΩ;
Το δικαίωμα του δικαιούχου να περιορίζει την αναπαραγωγή του έργου αποτελεί το βασικότερο ίσως περιουσιακό δικαίωμα, ειδικά τη στιγμή που σε διαδικτυακό και ψηφιακό περιβάλλον σχεδόν όλες οι πράξεις περιλαμβάνουν και δράσεις αναπαραγωγής. Η αναπαραγωγή αναφέρεται σε οποιαδήποτε δραστηριότητα που οδηγεί σε πολλαπλασιασμού του έργου.

Το δικαίωμα ενεργοποιείται σε κάθε περίπτωση αναπαραγωγής και δεν ενδιαφέρει εάν:
- αναπαράγεται το σύνολο ή μέρος του έργου
- η ποσότητα των αντιγράφων
- ο τρόπος ή το μέσο της αναπαραγωγής
- εάν το αντίγραφο τίθεται σε υλικό ή άυλο φορέα
- ένα η αντιγραφή είναι άμεση ή έμμεση
- εάν είναι εσκεμμένη ή όχι

Αντίθετα μας ενδιαφέρει να γνωρίζουμε:
- Το σκοπό της αναπαραγωγής: ώστε να δούμε εάν εμπίπτει στους περιορισμούς του δικαιώματος, εάν δηλαδή πρόκειται για πράξη η οποία μπορεί να διενεργηθεί ακόμη και χωρίς να ζητηθεί η άδεια του δικαιούχου
- Το ποσοστό του έργου που αναπαράγεται: ώστε να δούμε εάν αυτό ενέχει πρωτοτυπία και κατά συνέπεια εάν αφορά σε προστατευόμενο έργο ή όχι
- Εάν είναι προσωρινή ή μόνιμη: στην περίπτωση της προσωρινής αναπαραγωγής και εφόσον (σωρευτικά):
(α) είναι μεταβατική ή παρεπόμενη
(β) αποτελούν αναπόσπαστο και ουσιώδες τμήμα μίας μεθόδου
(γ) έχουν ως αποκλειστικό σκοπό να επιτρέψουν:
* την εντός δικτύου μετάδοση μεταξύ τρίτων μέσω διαμεσολαβητή
* την νόμιμη χρήση ενός έργου ή άλλου προστατευόμενου αντικειμένου (π.χ. βάση δεδομένων)
(δ) δεν έχει αυτοτελή οικονομική αξία

2. ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΚΑΝΩ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΚΑΠΟΙΟΥ ΑΛΛΟΥ;
Η δυνατότητα να γίνονται αλλαγές στο έργο μπορεί να διαιρεθεί σε δύο μεγάλες κατηγορίες:
(α) Μεταφράσεις και
(β) Διασκευές, προσαρμογές ή άλλες τροποποιήσεις

Πιο συγκεκριμένα:
(α) Μετάφραση
- δεν μπορεί να γίνει χωρίς την άδεια του δικαιούχου επί του πρωτοτύπου έργου
- μπορεί να γίνει μόνο για ιδιωτική χρήση του μεταφραστή
- ο μεταφραστής αποκτά πλήρες δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας επί της μετάφρασης, αλλά εξαρτημένο από το δικαίωμα του πρωτοτύπου έργου.
- στη μετάφραση περιλαμβάνεται κάθε είδους μεταφορά από μία γλώσσα σε άλλη. Δεν ενδιαφέρει αν η γλώσσα είναι ζώσα ή όχι, αν είναι φυσική ή τεχνική, αν πρόκειται για γλώσσα ή για ιδίωμα.
- επιτρέπεται η μετάφραση προγράμματος Η/Υ, εάν είναι απαραίτητα για την κατά προορισμό χρήση του λογισμικού
- η αλλαγή μορφοτύπου ή η ψηφιοποίηση δε συνιστά μετάφραση με δεδομένο ότι δεν υπάρχει γλώσσα

(β) Διασκευή, μετατροπή, προσαρμογή
- περιλαμβάνει την με οποιονδήποτε τρόπο δημιουργία παραγώγων έργων, διασκευάζοντάς το, τροποποιώντας ή προσαρμόζοντάς το
- σε σχέση με τα προγράμματα Η/Υ επιτρέπεται η οποιαδήποτε διασκευή είναι απαραίτητη για τη διόρθωση σφαλμάτων και την κατά προορισμό χρήση του έργου
- κατά μία ερμηνεία όταν παρέχεται άδεια για διασκευή θα πρέπει να προσδιορίζει:
* είδος μετατροπής
* έκταση
* χρόνο
* διάρκεια
* σκοπό
- όταν δίδεται άδεια για μετατροπή, η άσκηση του ηθικού δικαιώματος θα πρέπει να ερμηνεύεται ανάλογα
- το κατά πόσον ένα έργο δανείζεται στοιχεία από ένα άλλο, είναι αντιγραφή ή διασκευή αυτού εξαρτάται από πολλές προϋποθέσεις. Εντοπίζονται από τη θεωρία δύο βασικά κριτήρια για την αξιολόγηση πιθανών παραβάσεων:
(i) ποσοτικό κριτήριο: ποια είναι η έκταση του μέρους που χρησιμοποιήθηκε στο νέο έργο
(ii) ποιοτικό κριτήριο:
* εάν είναι χαρακτηριστικό μέρος
* εάν έχει πρωτοτυπία
* εάν δηλώνει την ταυτότητα του προϋπάρχοντος έργου
* περιέχει ιδιαίτερα αναγνωρίσιμα και σημαντικά για μια δημιουργία στοιχεία
(iii) πραγματικά περιστατικά:
* αν ο ένας δημιουργός είχε πρόσβαση στο έργο του άλλου
* στατιστική πρωτοτυπία
* φύση των δύο έργων (αν ανήκουν στην ίδια κατηγορία, είναι π.χ. Λογοτεχνικά)
* εάν τα κοινά στοιχεία εμφανίζονται και σε άλλα έργα
- η χρήση στοιχείων που δεν αποτελούν έκφραση όπως το ύφος, η ιδέα, ο ρυθμός και η τεχνοτροπία ή δεν έχουν στοιχείο πρωτοτυπίας δεν ενεργοποιούν το δικαίωμα της αναπαραγωγής ή της διασκευής.

3. ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΔΙΑΝΕΜΩ ΤΟ ΕΡΓΟ ΣΤΟ ΚΟΙΝΟ;
Πρόκειται ουσιαστικά για το δικαίωμα της διανομής στο κοινό του αρ.3(δ) του Ν. 2121/1993. Αναφέρεται στον υλικό φορέα του έργου ή -κατά ορισμένη εκδοχή- την ψηφιακή του εκδοχή, όταν αυτή εμφανίζει στοιχεία αντίστοιχα με αυτά του φυσικού έργου, είναι δηλαδή δυνατή η αποξένωση του δημιουργού ή δικαιούχο από τον ψηφιακό φορέα του έργου καθώς και η αυτόνομη διανομή του, π.χ. μέσω μεταφόρτωσης του ψηφιακού βιβλίου ή διανομής του μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Θα ήταν, ωστόσο, εννοιολογικά και δογματικά προτιμότερο να περιορίζεται η εφαρμογή της διατάξεως του αρ.3(δ) στον υλικό φορέα των έργων και μόνο, καθώς τα οικονομικά και φυσικά χαρακτηριστικά των υλικών φορέων είναι ριζικά διαφορετικά από αυτά των ψηφιακών. Για παράδειγμα, η ίδια η μεταφόρτωση είναι πολύ πιο συγγενική προς την αναπαραγωγή ή το να καθίσταται το έργο προσιτό στο κοινό (αρ.3α και 3η αντιστοίχως). Το μεγαλύτερο πρόβλημα με μια ερμηνεία που θα δεχόταν τη διανομή ενός ψηφιακού βιβλίου ως αντίστοιχη προς αυτή ενός φυσικού βιβλίου σχετίζεται με το θέμα της ανάλωσης του δικαιώματος, δηλαδή της δυνατότητας του δικαιούχου ή δημιουργού να σταματά ή όχι τη διανομή ενός αντιτύπου από τη στιγμή που έχει γίνει η πρώτη νόμιμη πώληση του εντός της Κοινοτικής Αγοράς. Η μόνη περίπτωση που θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι ένα ψηφιακό βιβλίο υπάγεται στις διατάξεις του αρ.3(δ) θα ήταν όταν με τη μεταφόρτωσή του στον υπολογιστή του αποδέκτη του βιβλίου:
(α) ο δικαιούχος αποξενώνεται της ιδιοκτησίας επί του ψηφιακού φορέα,
(β) το αντίγραφο αυτό έχει αυτοτέλεια, δηλαδή, μπορεί να μεταφερθεί σε άλλον υπολογιστή, αλλά η μεταφορά του θα σημάνει τη διαγραφή του από τον αρχικό υπολογιστή και όχι την απλή αναπαραγωγή του,
(γ) ο δικαιούχος χάνει κάθε τεχνική δυνατότητα ελέγχου το ψηφιακού φορέα από τη στιγμή που περιέρχεται στη σφαίρα ελέγχου του τελικού χρήστη,
(δ) δεν υπάρχουν ειδικοί αδειοδοτικοί όροι σε σχέση με τον τρόπο χρήσης του ψηφιακού φορέα του έργου.
Οι περισσότερες περιπτώσεις ψηφιακών βιβλίων δεν ανταποκρίνονται στις ανωτέρω προϋποθέσεις και κατά συνέπεια πολύ δύσκολα θα μπορούσαν να ενταχθούν στην κατηγορία της διανομής του έργου στο κοινό.

Τα εννοιολογικά στοιχεία που είναι απαραίτητα προκειμένου να μιλάμε για διανομή είναι:
(α) να υπάρχει αποξένωση του δημιουργό από το έργο ή το αντίγραφό του, δηλαδή μεταβίβαση του περιουσιακού δικαιώματος (π.χ. Εμπράγματο δικαίωμα μέσο πώλησης) και φυσικής εξουσίασης επί του υλικού φορέα. Δεν αρκεί ο δανεισμός ή η μίσθωση, ούτε η περιορισμένη έκδοση μικρού αριθμού αντιτύπων ως προπαρασκευαστική δράση.
(β) το κοινό περιλαμβάνει τον κύκλο εκείνο των ανθρώπων ο οποίος είναι πέραν ενός περιορισμένου φιλικού, συγγενικού ή άλλου άμεσου κύκλου
(γ) δεν ενδιαφέρει ο λόγος της διανομής, εάν δηλαδή έχει γίνει για εμπορικούς ή άλλους σκοπούς
(δ) το έργο θα πρέπει να έχει δημοσιευθεί νομίμως. Να σημειωθεί ότι η έννοια της δημοσίευσης, σε αυτό το άρθρο, θα πρέπει να θεωρηθεί ότι έχει τη στενή έννοια του αρ.3(3) της Σύμβασης της Βέρνης, δηλαδή ότι έχει δύο προϋποθέσεις:
[ι] τη συναίνεση του δημιουργού
[ιι] την υλική ενσωμάτωση του έργου
[ιιι] τη διάθεση αριθμού αντιτύπων με οποιονδήποτε τρόπο (ακόμη κ με μίσθωση/ δανεισμό) που να απευθύνεται στο κοινό, να ικανοποιεί τις εύλογες ανάγκες του και να βρίσκεται σε συμφωνία με το είδος του έργου
Οι προϋποθέσεις αυτές, που είναι αυστηρότερες από αυτές του ηθικού δικαιώματος της εξουσίας δημοσίευσης του ηθικού δικαιώματος ο οποίος περιλαμβάνει κάθε πράξη με την οποία το έργο γίνεται προσιτό στο κοινό, είναι σύμφωνες με το πνεύμα της διάταξης του άρθρου αυτού που δίδει έμφαση στο υλικό φορέα και στο κοινό. Κατά συνέπεια, δε θεωρείται ως δημοσίευση για τους σκοπούς του άρθρου η απλή διάθεση μέσω διαδικτυακού τόπου, ή οποία άρα δεν επιφέρει και ανάλωση του δικαιώματος διανομής.

4. ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΔΑΝΕΙΣΩ Η ΝΑ ΕΚΜΙΣΘΩΣΩ ΤΟ ΕΡΓΟ;
Απαιτείται να έχω την άδεια του δικαιούχου. Η σχετική άδεια περιλαμβάνει την εξουσία να διατίθεται στο κοινό το έργο (για την ακρίβεια, τον υλικό του φορέα) για περιορισμένο χρόνο μετά τον οποίο θα πρέπει να επιστρέψει στο δικαιούχο. Για το λόγο αυτό αποκλείεται η πώληση του υλικού φορέα ως έκφραση αυτής της εξουσίας.
Η διαφορά ανάμεσα στην εκμίσθωση και το δημόσιο δανεισμό ενός έργου έγκειται στο ότι στην πρώτη περίπτωση επιδιώκεται η ύπαρξη άμεσου ή έμμεσου οικονομικού ή εμπορικού οφέλους.
Σε κάθε περίπτωση, όπως και στην περίπτωση του δικαιώματος διανομής στο κοινό, η διάταξη αναφέρεται στον υλικό φορέα του έργου. Κατά συνέπεια η πράξη της διάθεσης του έργου στο κοινό μέσω του διαδικτύου ή άλλων επιγραμμικών υπηρεσιών δε θα πρέπει να εντάσσεται σε αυτή την εξουσία του περιουσιακού δικαιώματος.
Θα πρέπει να τονισθεί ότι η κυριότητα και μόνο του υλικού φορέα δεν έχει ως συνέπεια τη δυνατότητα του εμπράγματου κυρίου να μπορεί να εκμισθώσει το έργο. Π.χ. Η φυσική κυριότητα ενός βιβλίου ή ενός οπτικού δε συνεπάγονται αυτόματα ότι ο κύριός τους μπορεί να τα εκμισθώνει.
Σε κάθε περίπτωση, από την εφαρμογή των διατάξεων για την εκμίσθωση αποκλείονται:
(α) ταινίες και φωνογραφήματα, καθώς για αυτά υπάρχουν δικαιώματα εύλογης αμοιβής στο δημιουργό
(β) ταινίες και φωνογραφήματα με σκοπό τη δημόσια προβολή, ραδιοτηλεοπτική μετάδοση, διάθεση για έκθεση ή διάθεση για επί τόπου συμβουλευτική χρήση.
Οι έννοια του κοινού είναι η ίδια όπως και στην περίπτωση 3.4.3.4.
Στην περίπτωση του δημοσίου δανεισμού έχουμε τα ίδια εννοιολογικά στοιχεία, όπως αυτά της μίσθωσης αλλά:
(α) δεν υπάρχει άμεσο ή έμμεσο οικονομικό ή εμπορικό όφελος. Η έννοια της κάλυψης των εξόδων δεν εμπίπτει στην κατηγορία και άρα μπορεί να υπάρχει τέτοια χρέωση (π.χ. Από πρόστιμα για αργοπορημένη επιστροφή βιβλίων)
(β) πρέπει να γίνεται από ιδρύματα που είναι ανοικτά στο κοινό συμπεριλαμβανομένων των εθνικών, δημοτικών, δημόσιων, ερευνητικών και ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών, καθώς και από οποιοδήποτε άλλο ίδρυμα που δεν ζητεί αντίτιμο για την παροχή των υπηρεσιών του.
Τόσο στην περίπτωση της εκμίσθωσης, όσο και στην περίπτωση του δημόσιου δανεισμού δεν επέρχεται ανάλωση δικαιώματος με τη νόμιμη δημοσίευσή του στο κοινό, όπως συμβαίνει με το δικαίωμα της διανομής στο κοινό.

5. ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΤΟ ΕΚΤΕΛΕΣΩ ΔΗΜΟΣΙΑ;
Πρέπει και πάλι να ζητηθεί η άδεια από το δικαιούχο.
Το δικαίωμα δημόσιας εκτέλεσης έχει τα εξής εννοιολογικά χαρακτηριστικά:
(α) εκτέλεση του έργου
(β) δεν απαιτείται η ύπαρξη υλικού φορέα
(γ) υπάρχει παρεμβολή τεχνικών μέσων (έμμεση εκτέλεση) ή καλλιτεχνών (άμεση εκτέλεση). Τα τεχνικά μέσα μπορούν να συνίστανται και στην προβολή ραδιοτηλεοπτικής εκπομπής
(δ) υπάρχει η δυνατότητα πρόσβασης του έργου από το κοινό με την έννοια του νόμου δηλαδή κύκλος ευρύτερος του στενού οικογενειακού ή συγγενικού. Δεν είναι απαραίτητη η ύπαρξη του κοινού, αρκεί η δυνατότητα ύπαρξης
(ε) δεν είναι αναγκαία η λήψη χρηματικού αντιτίμου για την εκτέλεση του έργου

6. ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΤΟ ΔΙΑΘΕΣΩ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ Η ΤΟΥ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟΥ;
Πρέπει να ζητηθεί η άδεια του δημιουργού.
Περιλαμβάνει
(α) κάθε μορφή μετάδοσης ή αναμετάδοσης έργου
(β) στο κοινό
(γ) με τη ραδιοφωνία ή την τηλεόραση, με ηλεκτρομαγνητικά κύματα, καλώδια, άλλου υλικούς αγωγούς ή δορυφορική μετάδοση.
(δ) δεν ενδιαφέρει η ύπαρξη κοινού. Αρκεί η δυνατότητα λήψης και η μετάδοση. Η πράξη που διώκεται είναι η μετάδοση και όχι η λήψη του έργου.
(ε) κατά μία άποψη περιλαμβάνει και τη μετάδοση του σχετικού σήματος μέσω υπηρεσιών διαδικτύου. Για αυτό ισχύουν οι κανόνες της συλλογικής διαχείρισης.
(στ) το δικαίωμα περιλαμβάνει τόσο την τηλεοπτική όσο και τη ραδιοφωνική μετάδοση
(ζ) το δικαίωμα περιλαμβάνει τόσο τη μετάδοση, όσο και την αναμετάδοση (άρα πρέπει να δοθεί άδεια για κάθε νέα αναμετάδοση από τρίτο φορέα)
Υπάρχουν ειδικότερες προβλέψεις για την δορυφορική και καλωδιακή μετάδοση.

7. ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΤΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΩ ΣΤΟ ΚΟΙΝΟ;
Πρέπει να ζητηθεί η άδεια του δημιουργού.
Η εξουσία παρουσίασης του έργου στο κοινό είναι μια από τις σημαντικότερες εξουσίες του δημιουργού, ιδίως εξαιτίας του ότι είναι τεχνολογικά ουδέτερη, δηλαδή, δεν γίνεται με την υποχρεωτική χρήση αναλογικών ή ψηφιακών τεχνολογικών. Ειδικότερα περιλαμβάνει:
- οποιαδήποτε πράξη παρουσίασης στο κοινό (δηλαδή κάθε πράξη που καθιστά το έργο προσιτό στο κοινό χωρίς την παραγωγή και κυκλοφορία νέων υλικών υποστρωμάτων και χωρίς το κοινό να είναι παρόν στον τόπο από όπου προέρχεται η επικοινωνία):
o του έργου ή
o της εκτέλεσής του ή
o της ραδιοτηλεοπτικής εκπομπής του
Η ραδιοτηλεοπτική μετάδοση μπορεί να θεωρηθεί ως μορφή παρουσίασης στο κοινό, ενώ η δημόσια εκτέλεση είναι παρουσίαση στο κοινό, αλλά βρίσκεται στον ίδιο χώρο με αυτόν της εκτέλεσης του έργου και άρα αποτελεί ιδιαίτερη κατηγορία. Γενικά, και οι δύο κατηγορίες (ραδιοτηλεοπτική μετάδοση και δημόσια εκτέλεση) αποτελούν ειδικές μορφές παρουσίασης στο κοινό και ρυθμίζονται αυτοτελώς.
Στην εξουσία παρουσίασης στο κοινό περιλαμβάνεται και η εξουσία διάθεσης του έργου στο κοινό κατ' αίτηση (on demand).
Ως κοινό, ορίζεται ο χρήστης μέρος ή ως μέλος του κοινού. Ο αριθμός των μελών του κοινού δεν είναι απαραίτητα γνωστός, αρκεί η δυνατότητα να έχει κάποιος πρόσβαση στο έργο σε χώρο και χρόνο που ο ίδιος επιθυμεί.
Η εξουσία παρουσίασης του έργου στο κοινό δίνει στο δικαιούχο τη δυνατότητα να παρέχει άδεια ανά συγκεκριμένη πρόσβαση ή συνολικά, ενώ η μη ύπαρξη υλικών φορέων για τη διάθεση του έργου σημαίνει ότι δεν υπάρχει εξάντληση του δικαιώματος.

8. ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΤΟ ΕΙΣΑΓΑΓΩ ΣΤΗΝ ΕΕ;
Ο δικαιούχος έχει τη δυνατότητα να ελέγχει την εισαγωγή αντιτύπων ή πρωτοτύπων έργων, δηλαδή υλικών φορέων του έργου, από τρίτες, εκτός ΕΕ, χώρες ή από χώρες της ΕΕ στις οποίες ο υλικός φορέας δεν εισήχθη νομίμως ή έχει παραχθεί βάσει υποχρεωτικής άδειας.

9. ΤΙ ΕΞΟΥΣΙΕΣ ΕΧΕΙ Ο ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ/ ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ;
Η απαρίθμηση των εξουσιών του δημιουργού ή δικαιούχου λογισμικού που προσδιορίζονται στην Ελληνική νομοθεσία είναι περιοριστική και όχι ενδεικτική, όπως συμβαίνει με τα υπόλοιπα έργα. Ειδικότερα, προσδιορίζονται οι ακόλουθες μορφές εξουσιών:
a) αναπαραγωγής
b) διασκευής, μετάφρασης ή οποιασδήποτε τροποποίησης του λογισμικού
c) θέση του λογισμικού ή των αντιτύπων του σε κυκλοφορία (υλική ή ψηφιακή)

Επίσης:
- δεν ισχύει η αρχή της ιδιωτικής αναπαραγωγής, αλλά επιτρέπεται η δημιουργία αντιγράφου ασφαλείας στο μέτρο που αυτό είναι απαραίτητο για τη χρήση του προγράμματος η/υ.
- Επιτρέπεται η παρακολούθηση, μελέτη ή δοκιμή της λειτουργίας του προγράμματος προκειμένου να εντοπιστούν οι ιδέες ή οι αρχές που αποτελούν τη βάση της λειτουργίας του προγράμματος, μόνο εφόσον οι πράξεις αυτές γίνονται στα πλαίσια νόμιμης ενέργειας, χωρίς να μπορεί να υπάρξει αντίθετη συμφωνία μεταξύ των μερών.

10. ΤΙ ΕΞΟΥΣΙΕΣ ΕΧΕΙ Ο ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ/ ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ;
Οι εξουσίες του δημιουργού/ δικαιούχου σε σχέση με τις βάσεις δεδομένων αναφέρονται επίσης περιοριστικά και είναι οι εξής:
a) αναπαραγωγής (προσωρινής, διαρκούς, εν όλω, εν μέρει)
b) μετάφρασης, προσαρμογής, διευθέτησης καθώς και οποιαδήποτε άλλης μετατροπής της βάσης δεδομένων
c) οποιασδήποτε μορφής διανομής της βάσης δεδομένων ή αντιγράφων της στο κοινό
d) οποιασδήποτε ανακοίνωσης, επίδειξης, παρουσίασης της βάσης δεδομένων στο κοινό
e) οποιασδήποτε αναπαραγωγής, διανομής, ανακοίνωσης, επίδειξης ή παρουσίασης στο κοινό του αποτελέσματος οποιασδήποτε μετάφρασης, διασκευής ή τροποποίησής της.

Επίσης:
- ισχύει η αρχή της ανάλωσης με την πρώτη πώληση αντιγράφου βάσης δεδομένων στην Κοινότητα ή με τη συγκατάθεσή του.
- Οποιαδήποτε πράξη είναι απαραίτητη στο χρήστη προκειμένου να έχει πρόσβαση στη βάση δεδομένων και να είναι δυνατή η χρήση της σύμφωνα με το σκοπό της μεταξύ του χρήστη και δικαιούχου σύμβασης δεν μπορεί να εμποδιστεί από το δικαιούχο, ενώ δε χωρεί αντίθετη συμφωνία.
- Δεν ισχύει η εξαίρεση της ιδιωτικής αναπαραγωγής που ισχύει για όλα τα έργα

11. ΠΟΣΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΧΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΚΑΙ ΤΙ ΓΙΝΕΤΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗ ΛΗΞΗ ΤΟΥ;
Βλ. Χρονικά Όρια της πνευματικής ιδιοκτησίας.

Το Ηθικό Δικαίωμα

Το ηθικό δικαίωμα αποτελεί έκφραση του ιδιαίτερου δεσμού του δημιουργού με το έργο του κι απαρτίζεται από μία σειρά από σχετικές εξουσίες.

Τι είναι η ηθική εξουσία της δημοσίευσης

Η εξουσία της πρώτης δημοσίευσης αφορά στο δικαίωμα του δημιουργού να αποφασίσει τον τρόπο, τόπο και χρόνο στον οποίο το έργο θα γίνει η το έργο προσιτό στο κοινό και, υπό αυτή την έννοια, να δημοσιευτεί. Η εξουσία της δημοσίευσης σχετίζεται άμεσα με την αντίστοιχη περιουσιακή εξουσία, αλλά ο χαρακτήρας των δύο παραμένει διακριτός.

Πως πρέπει να αναφέρομαι σε αυτόν που έγραψε το έργο;

Το δικαίωμα της πατρότητας (αρ.4(1)(β) απαιτεί από τους χρήστες του έργου να αναφέρουν στο μέτρο του δυνατού:
(α) το όνομα του δημιουργού
- σε αντίτυπα του έργου
- σε κάθε άλλη δημόσια χρήση του
(β) να διατηρεί την ανωνυμία του δημιουργού εφόσον αυτός το επιθυμεί
(γ) το ψευδώνυμο του δημιουργού

Τι είναι το δικαίωμα ακεραιότητας του έργου και πως με επηρεάζει;

Το δικαίωμα της ακεραιότητας του έργου (αρ.4(1)(γ)) περιλαμβάνει:
(α) την απαγόρευση της
- παραμόρφωσης,
- περικοπής ή
- άλλης τροποποίησης του εργου
(β) προσβολής του δημιουργού εξαιτίας της παρουσίασης του έργου στο κοινό

Θα πρέπει να τονισθεί ότι κάθε δράση τροποποίησης του έργου δεν ταυτίζεται με την προσβολή του δικαιώματος της ακεραιότητας, αλλά αυτή θα πρέπει να συνιστά προσβολή του δημιουργού. Η αδειοδότηση από το δημιουργό της δημιουργίας παραγώγων έργων συνιστά άσκηση της εξουσίας της ακεραιότητας επιτρέποντας ουσιαστικά στο χρήστη-δημιουργό να παράγει παράγωγα έργα. Ανάλογα με τη φύση της άδειας μπορούμε να δούμε το βαθμό στον οποίο δίδεται η άδεια στους χρήστες-δημιουργούς να πραγματοποιούν τροποποιήσεις στο έργο χωρίς να συνιστούν προσβολή του ηθικού δικαιώματος της ακεραιότητας. Έτσι, για παράδειγμα, οι άδειες CreativeCommons που επιτρέπουν τη δημιουργία παραγώγων έργων αποτελούν άδειες που αδειοδοτούν τόσο εξουσίες του οικονομικού δικαιώματος, όσο και εξουσίες του ηθικού δικαιώματος και ιδίως την εξουσία ακεραιότητας, εκφράζοντας έτσι τη βούληση του δικαιούχου.

Τι είναι το δικαίωμα προσπέλασης και πως με επηρεάζει

Το δικαίωμα προσπέλασης αποτελεί και αυτό έκφραση του ιδιαίτερου δεσμού του δημιουργού με το έργο του και αφορά στην ανάγκη να υπάρχει πρόσβαση σε αυτό προκειμένου να πραγματοποιήσει νέα έργα. Η σχετική διάταξη (αρ.4(1)(δ)) του νόμου επιλύει και τη σύγκρουση μεταξύ διαφορετικών τύπων δικαιωμάτων:
Όταν το
- περιουσιακό δικαίωμα ή το
- εμπράγματο δικαίωμα
ανήκει σε τρίτο, τότε το δικαίωμα προσπέλασης θα πρέπει να ασκείται κατά τρόπο που να δημιουργεί τη μικρότερη δυνατή ενόχληση στο δικαιούχο.

Τι είναι το δικαίωμα υπαναχώρησης ή μετάνοιας και πως με επηρεάζει;

Το δικαίωμα υπαναχώρησης αφορά σε έργα:
- λόγου και
- επιστήμης
και το δικαίωμα:
- το περιουσιακό
- την εκμετάλλευσή του
- την αδειοδότησή του
Ασκείται μόνο όταν:
- είναι αναγκαίο για την προστασία της προσωπικότητας του δημιουργού
και αυτή η προστασία οφείλεται σε:
- αλλαγή πεποιθήσεων
- μεταβολή περιστάσεων
Πρέπει να συνοδεύεται από:
- καταβολή αποζημίωσης στον αντισυμβαλλόμενο για τη θετική του ζημία (εφόσον το περιουσιακό δικαίωμα έχει μεταβιβαστεί, εκχωρηθεί ή αδειοδοτηθεί)

Ο χρόνος διενέργειας της υπαναχώρησης έπεται της καταβολή της αποζημίωσης.

Στην περίπτωση που ο δημιουργός αποφασίσει να επαναδιοδοτήσει το έργο ή παραπλήσιο έργο μετά την υπαναχώρηση, θα πρέπει να προσφερθεί στον αντισυμβαλλόμενο τη δυνατότητα να επανακαταρτίσει τη σύμβαση με τους ίδιους ή παραπλήσιους όρους όπως η αρχική σύμβαση.

Ποια είναι η διάρκεια του Ηθικού δικαιώματος και τι σημαίνουν οι ρυθμίσεις σε σχέση με τις εξουσίες της πατρότητας και της ακεραιότητας

Τόσο το περιουσιακό όσο και το ηθικό δικαίωμα έχουν την ίδια διάρκεια, όπως έχει προσδιοριστεί ανωτέρω. Αυτό, ωστόσο, που διαφοροποιεί το ηθικό από το περιουσιακό δικαίωμα είναι ότι και μετά την παρέλευση του χρόνου προστασίας οι εξουσίες της πατρότητας και της ακεραιότητας μπορεί να ασκηθούν από το Ελληνικό Δημόσιο εκπροσωπούμενο από τον Υπουργό πολιτισμού. Μετά τη λήξη της προστασίας εγκαθιδρύεται ουσιαστικά ένα ιδιόρρυθμο δικαίωμα που προσιδιάζει περισσότερο στο πολιτιστικό δικαίωμα που έχουμε και στην περίπτωση του νόμου για την πολιτιστική κληρονομιά παρά ένα ακραιφνές δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας.

Διαβάστηκε 2574 φορές