Εκτύπωση αυτής της σελίδας

Σε ποιόν ανήκει η Πνευματική Ιδιοκτησία;

Το Ελληνικό δίκαιο κατοχυρώνει σε σχέση με την προστασία την αρχή της αλήθειας, σύμφωνα με την οποία ο δημιουργός είναι και ο αρχικός δικαιούχος.

Πως κατοχυρώνεται ένα έργο;

Μολονότι ο νόμος ρητά αναφέρει ότι δεν απαιτείται συγκεκριμένη διαδικασία κατοχύρωσης ούτε η τήρηση τύπου για την προστασία, αλλά ότι το δικαίωμα αποκτάται πρωτογενώς χωρίς διατυπώσεις (αρ.6(2)), προτείνεται η αξιοποίηση κάποιων από τα τεκμήρια που θέτει ο νόμος προκειμένου να διευκολυνθεί η απόδειξη της προστασίας (αρ.10). Τέτοια τεκμήρια είναι:
- η αναφορά του ονόματος του δημιουργού στον υλικό φορέα του έργου κατά τρόπο που συνήθως χρησιμοποιείται για την ένδειξη του δημιουργού
- το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση που χρησιμοποιείται το ψευδώνυμο, εφόσον δεν αφήνει αμφιβολία για την ταυτότητα του δημιουργού
- το ίδιο ισχύει και στα οπτιοκοακουστικά έργα, σε συλλογικά έργα και σε προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών

Ποιος είναι ο αρχικός δικαιούχος

Ο γενικός κανόνας είναι ότι ο δημιουργός είναι ο αρχικός δικαιούχος του έργου (αρ.6(1)). Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις που εμφανίζεται κατά πλάσμα άλλος δικαιούχος. Ειδικότερα:
(α) στην περίπτωση που το έργο είναι ανώνυμο ή με ψευδώνυμο, ως αρχικός δικαιούχος ορίζεται αυτός ο οποίος καθιστά το έργο προσιτό στο κοινό
(β) αν στην περίπτωση (α) εμφανιστεί ο πραγματικός δικαιούχος και είναι άλλος από αυτόν της περίπτωσης (α), τότε αποκτά τα δικαιώματα στο έργο

Τρεις διαφορετικές κατηγορίες έργων που παράγονται από περισσότερα από ένα άτομα:

1. Έργα συνεργασίας

- Είναι αυτά που έχουν δημιουργηθεί από τη σύμπραξη ενός ή περισσοτέρων δημιουργούς.
- Όλοι είναι αρχικοί συνδικαιούχοι του περιουσιακού και ηθικού δικαιώματος επί του έργου
- Αν δε συμφωνήθηκε αλλιώς το δικαίωμα ανήκει κατά ίσα μέρη σε όλους τους συνδημιουργούς

2. Συλλογικά έργα

- Είναι αυτά που:
(α) έχουν δημιουργηθεί από τις αυτοτελείς συμβολές περισσότερων δημιουργών
(β) υπό την πνευματική διεύθυνση και το συντονισμό ενός φυσικού προσώπου
- το πρόσωπο (β) είναι ο αρχικός δικαιούχος επί του περιουσιακού και ηθικού δικαιώματος
- τα πρόσωπα (α) είναι αρχικοί δικαιούχοι των επιμέρους συμβολών τους μόνο εφόσον είναι δεκτικές χωριστής εκμετάλευσης

3. Σύνθετα έργα

- είναι το έργο που
(α) απαρτίζεται από τμήματα
(β) τα τμήματα έχουν δημιουργηθεί χωριστά
- οι δημιουργοί των τμημάτων είναι αρχικοί συνδικαιούχοι του σύνθετου έργου
- οι δημιουργοί των τμημάτων είναι αποκλειστικοί αρχικοί δικαιούχοι των δικών τους συνεισφορών εφόσον είναι δεκτικές χωριστής εκμετάλευσης

Έργα που παράγονται από πρόσωπο που εξαρτάται από άλλο:

1. Έργα Μισθωτών

Στην περίπτωση που έχουμε έργα τα οποία δημιουργήθηκαν κατά την εκτέλεση σύμβασης εργασίας (αρ.8):
- ο αρχικός δικαιούχος (περιουσιακού και ηθικού δικαιώματος είναι ο δημιουργός
- μεταβιβάζονται από το περιουσιακό δικαίωμα εκείνες οι εξουσίες που είναι απαραίτητες για την εκπλήρωση της σύμβασης, εκτός να υπάρχει αντίθετη συμφωνία μεταξύ των μερών

2. Σύμβαση Εργασίας Ανεξάρτητων Υπηρεσιών

Πρόκειται για περιπτώσεις όπου:
- οι παρεχόμενες από τον εργαζόμενο υπηρεσίες δεν εντάσσονται στο οργανωτικό σχήμα του εργοδότη
- ο εργαζόμενος δεν τελεί υπό την άμεση εποπτεία και δεν ακολουθεί μόνο οδηγίες του εργοδότη
- η συμβατική σχέση δεν έχει μεγάλη διάρκεια
- υπάρχει συμμετοχή του εργαζομένου στον επιχειρηματικό κίνδυνο
Παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει άμεση εφαρμογή των διατάξεων για τα έργα μισθωτών θα πρέπει να θεωρηθεί ότι γίνεται αναλογική εφαρμογή των σχετικών διατάξεων και να θεωρηθεί ότι έχουμε αυτοδίκαιη μεταβίβαση εκείνων των περιουσιακών εξουσιών που είναι απαραίτητες για την υλοποίηση της σύμβασης μεταξύ των μερών.

3. Έργα κατόπιν παραγγελίας

Στην περίπτωση αυτή δεν έχουμε σχέση εργασίας και εφαρμόζονται οι γενικοί κανόνες της πνευματικής ιδιοκτησίας. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το αρχικός δικαιούχος του έργου είναι ο δημιουργός και μόνο ύστερα από σχετική συμφωνία γίνεται μεταβίβαση των σχετικών εξουσιών στον εντολέα. Οποιαδήποτε χρήση του έργου χωρίς έγγραφη συμφωνία μεταξύ των μερών συνιστά προσβολή του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας του δημιουργού.

4. Έργα Δημοσίων Υπαλλήλων

Στην περίπτωση που έχουμε δημιουργία έργων για λογαριασμό
(α) του δημοσίου ανεξαρτήτως του τρόπου με τον οποίο υλοποιείται η σχέση συνεργασίας με το δημόσιο ή σε
(β) ΝΠΔΔ σε εκτέλεση του υπηρεσιακού τους καθήκοντος
- το περιουσιακό δικαίωμα μεταβιβάζεται αυτοδικαίως στον εργοδότη
- εκτός αν υπάρχει αντίθετη συμφωνία μεταξύ των μερών

Η βασική διαφοροποίηση της διάταξης για τους δημοσίους υπαλλήλους σε σχέση με τον κανόνα που ισχύει για τα έργα των μισθωτών είναι ότι στην πρώτη περίπτωση πραγματοποιείται αυτοδίκαιη μεταβίβαση του συνόλου της πνευματικής ιδιοκτησίας στο δημόσιο, ενώ στη δεύτερη μόνο των εξουσιών εκείνων που είναι απαραίτητες για την εκπλήρωση του σκοπού της σύμβασης.

5. Έργα από μέλη ΔΕΠ και Ερευνητικών Κέντρων

Τα μέλη ΔΕΠ εντάσσονται στην ευρύτερη κατηγορία των δημοσίων υπαλλήλων του Ν. 2121/1993, εντούτοις, η αυτοδίκαιη μεταβίβαση του συνόλου των πνευματικών τους δικαιωμάτων στο ακαδημαϊκό ίδρυμα για το οποίο εργάζονται δεν επέρχεται χωρίς τη συνδρομή κάποιων προϋποθέσεων. Εξαιτίας της ακαδημαϊκής ελευθερίας, όπως αυτή εκφράζεται στο Σύνταγμα (αρ.16) η μεταβίβαση των δικαιωμάτων εξαρτάται από τις εξής προϋποθέσεις:
- αφορά σε έργα που αποτελούν αντικείμενο της εργασίας του μέλους ΔΕΠ για το ακαδημαϊκό ίδρυμα στο οποίο ανήκει
- το ακαδημαϊκό ίδρυμα δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει την πνευματική ιδιοκτησία για ιδιωτικούς σκόπους, ιδίως να την εκμεταλλευτεί και να αποκλείσει χρήστες από την πρόσβαση στο έργο του μέλους ΔΕΠ ή να ασκήσει έλεγχο πάνω στο περιεχόμενο ή τη διάθεση του έργου

Από τις ανωτέρω παρατηρήσεις συνάγεται ότι σε σχέση με το έργο μελών ΔΕΠ που δημιουργείται στα πλαίσια άσκησης της δημόσιας υπηρεσίας του ακαδημαϊκού ιδρύματος στο οποίο ανήκει υπάρχουν δύο περιπτώσεις:
(α) το έργο να ανήκει στο μέλος ΔΕΠ
(β) το περιουσιακό δικαίωμα να μεταβιβάζεται αυτοδικαίως στο πανεπιστήμιο, το οποίο όμως υποχρεούται να το διαθέσεις με μία ανοικτή άδεια προκειμένου να διασφαλίσει το δημόσιο χαρακτήρα του έργου και την πρόσβαση σε αυτό

6. Έργα από φοιτητές/ σπουδαστές διαφορετικών βαθμίδων

Σύμφωνα με το γενικό κανόνα, τα έργα που δημιουργούνται από φοιτητές/ σπουδαστές όλων των βαθμίδων ανήκουν σε αυτούς. Ειδικότερα, ο τρόπος με τον οποίο αδειοδοτούνται, η κατάθεση στη βιβλιοθήκη και η διάθεση προς περαιτέρω χρήση αυτών, αποτελεί αντικείμενο ειδικότερης ρύθμισης που θα πρέπει να πραγματοποιείται κατά το στάδιο της εγγραφής του φοιτητή, όπου ενημερώνεται για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του. Στο στάδιο αυτό θα μπορούσε να καθορίζεται:
- η υποχρέωση του φοιτητή να εκχωρήσει το έργο του στο πανεπιστήμιο ή
- η υποχρέωση του φοιτητή να το καταθέσει στο ιδρυματικό καταθετήριο και να το διαθέσει με ανοικτή άδεια που να επιτρέπει τη διάθεση του έργου ως ελεύθερου πολιτιστικού έργου.

Οπτικοακουστικά έργα

Tα οπτικοακουστικά έργα περιλαμβάνουν πλειάδα έργων (κινηματογραφικές ταινίες, τηλεοπτικές σειρές, ντοκυμαντέρ κλπ) και αποτελούν ιδιαίτερη μορφή συλλογικού έργου.

Ποιος είναι ο δικαιούχος στα οπτικοακουστικά έργα;

Ως δικαιούχος τεκμαίρεται ο σκηνοθέτης. Ωστόσο:
- μπορεί να υπάρχουν κι άλλα πρόσωπα που μπορούν να έχουν δημιουργική συνεισφορά όπως ο μουσικοσυνθέτης ή ο σεναριογράφος και να υπάρξει ανατροπή του τεκμηρίου και αναγνώρισή τους ως συνδημιουργών
- τα έργα που έχουν αυτοτέλεια και απαρτίζουν το οπτικοακουστικό έργο (π.χ. σενάριο, μουσικό θέμα κλπ) μπορεί να αποτελού αντικείμενο ξεχωριστής εκμετάλευσης ανεξαρτήτως αν προϋπήρχαν του οπτικοακουστικού έργου ή δημιουργήθηκαν για αυτό
- ο παραγωγός του οπτικοακουστικού έργου αποκτά συνήθως δευτερογενώς δικαιώματα επί του έργου μέσα από τη σύμβαση οπτικοακουστικής παραγωγής όπως ορίζεται στο αρ. 34. Ο πνευματικός δημιουργός, δηλαδή σύμφωνα με το τεκμήριο ο σκηνοθέτης, διατηρεί το δικαίωμα χωριστής αμοιβής για κάθε νέα εκμετάλλευση του οπτικοακουστικού έργου.

Έχει σημασία να υπάρχει κάποιο διακριτικό πάνω στο έργο πνευματικής ιδιοκτησίας;

Ναι, αλλά μόνο ως τεκμήριο και μάλιστα μαχητό. Δηλαδή, η αναγραφή του ονόματος του δημιουργού επί του υλικού φορέα του έργου (π.χ. πάνω σε ένα βιβλίο ή ένα DVD) με τον τρόπο που συνηθίζεται στο σχετικό χώρο, δηλαδή κατά τρόπο που να είναι κατανοητός στο κοινό ως τρόπος αναφοράς του δημιουργόυ (π.χ. © 2013 Kostas Papadopoulos), είναι κάτι που ο δημιουργός μπορεί να επικαλεστεί στο δικαστήριο σε περίπτωση που κάποιος αμφισβητεί την ιδιοκτησία του.

1. Δηλαδή αν δεν υπάρχει διακριτικό πάνω στο έργο πνευματικής ιδιοκτησίας, αυτό δεν προστατεύεται;

Όχι. Θα πρέπει να τονιστεί ότι το τεκμήριο έχει χαρακτήρα αποδεικτικό και όχι συστατικό. Κατά συνέπεια, ανεξαρτήτως του αν υπάρχει επί του υλικού φορέα ή όχι, ο δημιουργός προστατεύεται, αλλά θα πρέπει να αποδείξει τη σχέση του με το έργο σε περίπτωση διαφοράς ως προς την πατρότητά του.

2. Το τεκμήριο ισχύει μόνο για τους δημιουργούς; Τι συμβαίνει όταν μεταβιβάζεται το έργο ή αν πρόκειται για ερμηνευτές;

- Το ίδιο τεκμήριο μπορούν να επικαλεστούν και οι δικαιούχοι του δικαιώματος που το απέκτησαν δευτερογενώς (π.χ. με μεταβίβαση από το δημιουργό) ειδικά για τα συλλογικά έργα, τα προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών και τα οπτικοακουστικά έργα.
- Η σχετική διάταξη έχει εφαρμογή όχι μόνο για πνευματικά αλλά και για τα συγγενικά δικαιώματα και για το ιδιόρρυθμο δικαίωμα του δημιουργού βάσεων δεδομένων

3. Τι συμβαίνει με τα ανώνυμα ή ψευδώνυμα έργα που γίνονται διαθέσιμα στο κοινό από κάποιον τρίτο

- Προκειμένου να διασφαλισθεί η προστασία των έργων αυτών, ο νόμος ορίζει ότι ορίζεται κατά πλάσμα δικαιούχος το πρόσωπο το οποίο καθιστά το έργο νομίμως προσιτό στο κοινό.
- Για τη διάρκεια της προστασία βλ. "Ποια είναι τα όρια της Πνευματικής Ιδιοκτησίας"
- Στην περίπτωση που εμφανιστεί ο αρχικός δικαιούχος, αυτός αποκτά τα δικαιώματα που είχε ο κατά πλάσμα δικαιούχος μέχρι εκείνη τη στιγμή.

Διαβάστηκε 3610 φορές