Εκτύπωση αυτής της σελίδας

Βασικά Ρυθμιστικά Χαρακτηριστικά

Προκειμένου να κατανοήσουμε τον τύπο της ρύθμισης για την ανοικτή διακυβέρνηση και το βαθμό στον οποίο μπορεί να έχει κάποιο αποτέλεσμα στην επίτευξη των στόχων που θέτει θα πρέπει να εξετάσουμε τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

1. Εύρος της ρύθμισης
Η ρύθμιση περιλαμβάνει κάποια ή όλα τα στάδια του κύκλου ζωής της πληροφορίας. Ειδικότερα:
- Το στάδιο παραγωγής, εισροής της πληροφορίας στη δημόσια διοίκηση: πρόκειται για το στάδιο στο οποία η πληροφορία είτε παράγεται από κάποιο φορέα του δημοσίου είτε αποκτάται από αυτόν με διάφορους τρόπους. Στο στάδιο αυτό θα πρέπει να λαμβάνεται μέριμνα προκειμένου η δημόσια διοίκηση να αποκτά όλα τα δικαιώματα και άδειες που της είναι απαραίτητα προκειμένου να ασκήσει το ρόλο της και ειδικότερα η πληροφορία να είναι (Ι) επιδεκτική διαμοιρασμού μεταξύ των φορέων της δημόσιας διοίκησης και (ΙΙ) διαθέσιμη σε τρίτους προκειμένου να προβούν σε πράξεις περαιτέρω χρήσης αυτής. Να τονισθεί ότι προκειμένου να πραγματοποιηθούν οι πράξεις τόσο της κατηγορίας Ι όσο και της κατηγορίας ΙΙ θα πρέπει να λαμβάνονται οι άδειες πνευματικής ιδιοκτησίας (ή να πραγματοποιούνται οι απαραίτητες πράξεις εκχώρησης) και να υπάρχει νόμιμη βάση επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα (ή να λαμβάνεται κατάλληλη συγκατάθεση του υποκειμένου επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα) κατά το στάδιο εισροής των δεδομένων στη δημόσια διοίκηση. Επειδή ακριβώς είναι δύσκολο για τη δημόσια διοίκηση να έχει εικόνα του ακριβούς εύρους των πράξεων που θα διενεργήσει στη συνέχεια, θα πρέπει να υπάρχει μέριμνα για τη λήψη του μεγίστου δυνατού εύρους δικαιωμάτων με την επιφύλαξη δύο παραμέτρων:
   o Το κόστος να μην είναι απαγορευτικό για την προμήθεια των σχετικών αδειών
  o Η συγκατάθεση για τη χρήση δεδομένω προσωπικού χαρακτήρα να λαμβάνεται εντός των ορίων του νόμου (πρέπει να είναι πάντοτε ύστερα από προηγούμενη πληροφόρηση, ειδική, ελεύθερη και προηγούμενη της επεξεργασίας)
- Το στάδιο διαμοιρασμού της σχετικής πληροφορίας μεταξύ των φορέων της δημόσιας διοίκησης. Πρόκειται για πολύ σημαντικό στάδιο, καθώς είναι αυτό κατά το οποίο μπορεί η δημόσια διοίκηση να χρησιμοποιήσει τη δημόσια πληροφορία για να επιτελέσει τη δημόσια της αποστολή. Εάν δεν έχουν ληφθεί οι σχετικές άδειες, δεν μπορούμε να έχουμε αποτελεσματικό διαμοιρασμό καθώς θα πρέπει να έχουμε εκ νέου λήψη αδειών με ενδεχόμενο μεγάλο κόστος για τη διοίκηση. Επιπλεόν, ο διαμοιρασμός είναι συχνά «πορώδης», μπορεί δηλαδή να συμπληρώνεται από πράξεις διάθεσης προς τρίτους. Αυτό συμβαίνει γιατί η εκπλήρωση της δημόσιας υπηρεσίας τις περισσότερες φορές απαιτεί τη διάθεση της πληροφορίας της οποίας έχει γίνει ο διαμοιρασμός, στην πρωτότυπη ή σε μια άλλη μορφή, στον πολίτη ή την επιχείρηση που είναι ο αποδέκτης της δημόσιας πληροφορίας. Κατά συνέπεια, η άδεια με την οποία γίνεται ο διαμοιρασμός θα πρέπει να λαμβάνει και αυτό το στοιχείο της χρήσης της πληροφορίας.
- Η διάθεση της πληροφορίας στους τρίτους αποτελεί το τελικό στάδιο του κύκλου ζωής της πληροφορίας. Μπορεί να γίνεται χωρίς κάποια άλλη πράξη ή επιπλέον όρους της δημόσιας διοίκησης, εφόσον ο νόμος το ορίζει (όπως π.χ. θα ήταν αν ίσχυε η αρχή της εξορισμού ανοικτότητας) η ύστερα από έκδοση σχετικών αδειών (όπως π.χ. ορίζει ο Ν. 3448/2006 και το αρ. 27 του Ν. 3731/2008) και χωρίς αίτημα του διοικούμενου (όπως π.χ. στην περίπτωση της Δι@υγειας που αποτελεί μορφή ενεργητικής διαφάνειας) ή ύστερα από σχετικό αίτημα (όπως π.χ. στην περίπτωση του αρ. 5 του ΚΔΔιαδ ή του Ν.3448/2010). Η πράξη της διάθεσης εφόσον γίνεται με κατάλληλη άδεια μπορεί να οδηγήσει στην διάθεση πληροφορίας που είναι ανοικτή στη δημόσια διοίκηση και σε ένα ιδανικό σενάριο, αφού η πληροφορία αυτή εμπλουτισθεί, να μπορέσει να ενσωματωθεί ξανά από τη δημόσια διοίκηση σε μια καλύτερη μορφή για να επαναχρησιμοποιηθεί τόσο στο στάδιο του διαμοιρασμού, όσο και στο στάδιο της νέας διάθεσης ύστερα από εμπλουτισμό από τη δημόσια διοίκηση. Π.χ. θα μπορούσε να αποκτηθεί από έναν ανάδοχο ένας χάρτης με πληροφορία σε σχέση με το οδικό δίκτυο και με ανοικτή άδεια. Το δημόσιο θα μπορούσε να διαμοιρασθεί το χάρτη μεταξύ διαφόρων υπηρεσιών. Κάποια από αυτές θα μπορούσε στη συνέχεια να διαθέσει το χάρτη με ανοικτή άδεια, αυτός ο χάρτης θα μπορούσε να εμπλουτισθεί π.χ. με εμπορική πληροφορία από ιδιώτες ή ενώσεις αυτών (π.χ. εμπορικά επιμελητήρια) και στη συνέχεια να ξαναχρησιμοποιηθεί από τη δημόσια διοίκηση αφού εμπλουτισθεί κατάλληλα και εκ νέου (π.χ. και με πληροφορία για τις συγκοινωνίες ή πολιτιστική πληροφορία). Με τον τρόπο αυτό πραγματοποιείται ένας «ενάρετος κύκλος» ανοικτού περιεχομένου που πρέπει να είναι από τους βασικούς στόχους της δημόσιας διοίκησης. Με τον τρόπο αυτό αυξάνεται η διαφάνεια, επιτυγχάνεται μείωση του κόστους από τη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης, εμβαθύνεται η συμμετοχή του πολίτη και επιτυγχάνεται και η καλύτερη λογοδοσία της δημόσιας διοίκησης σε σχέση με την αξιοποίηση των πληροφοριακών πόρων που έχει στη διαθεσή της.

2. Βάθος της ρύθμισης
Σε σχέση με το χαρακτηριστικό αυτό της ρύθμισης θα πρέπει να εξετασθεί το κατά πόσο η ρυθμιστική παρέμβαση κάνει χρήση περισσότερων από μία μορφές ρύθμισης και κατά πόσο διευκολύνεται η αποτελεσματικότερη και με το ελάχιστο κόστος συναλλαγής (transaction cost) ολοκλήρωση αυτής. Ειδικότερα για κάθε μία από τις μορφές ρύθμισης θα πρέπει να δούμε τα ακόλουθα στοιχεία:

- Νόμος: θα πρέπει να έχουν εκδοθεί όλα τα απαραίτητα νομοθετικά κείμενα προκειμένου να υπάρχουν οι κανόνες εκείνοι που ρυθμίζουν τη διαχείριση της πληροφορίας στο σύνολο του κύκλου ζωής της τουλάχιστον σε επίπεδο βασικών αρχών και κανόνων για τη λήψη δικαιωμάτων, την καθιέρωση της κατάλληλης υποδομής, της τεκμηρίωσης της πληροφορίας, των κανόνων διαμοιρασμού και διάθεσης και του προσδιορισμού των οργάνων εκείνων που είναι αρμόδια για την εφαρμογή των σχετικών κανόνων και την επίλυση των διαφορών που είναι δυνατόν να ανακύψουν σε σχέση με αυτά.
- Τεχνολογία: Πρόκειται για εξαιρετικά σημαντικό στοιχείο που πρέπει να υπάρχει για να λειτουργήσει η όλη παρέμβαση. Ιδίως πρέπει να υπάρχουν υποδομές σε επίπεδο τόσο αποθήκευσης όσο και τεκμηρίωσης, διαμοιρασμού και διάθεσης της πληροφορίας. Θα πρέπει οι υποδομές αυτές να είναι διαθέσιμες μέσα σε ένα χρονικό πλαίσιο που να προβλέπεται κάπως από το νομοθέτη ή το φορέα διαμόρφωσης και άσκηση πολιτικής. Η εξάρτηση της υλοποίησης των σχετικών υποδομών από χρηματοδοτήσεις πέραν του τακτικού προϋπολογισμού πρέπει κατά το δυνατόν να αποφεύγεται εκτός εάν μπορεί να διασφαλισθεί η τήρηση των σχετικών χρονοδιαγραμμάτων, πράγμα που με τα περισσότερα χρηματοδοτικά εργαλεία που έχει η δημόσια διοίκηση στη διάθεσή της δεν είναι δυνατόν.
- Οργανωσιακή Υποδομή: θα πρέπει να υπάρχει πρόβλεψη σε σχέση με τους φορείς της δημόσιας διοίκησης που θα υλοποιήσουν την παρέμβαση, το στελεχιακό τους δυναμικό, το επίπεδο εκπαίδευσης και το θεσμικό πλαίσιο των οργάνων αυτών
- Κοινωνικές Νόρμες/ Οργανωσιακή Κουλτούρα: θα πρέπει να υπάρχει συνειδητή και οργανωμένη προσπάθεια να δημιουργηθεί μία κουλτούρα στους ίδιους τους δημοσίους υπαλλήλους που καλούνται να εφαρμόσουν τη ρύθμιση. Η προσπάθεια αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει συγκεκριμένες εκπαιδευτικές δράσεις σε όλα τα επίπεδα της δημόσιας διοίκησης που καλείται να εφαρμόσει τις σχετικές διατάξεις. Επίσης, θα πρέπει να πραγματοποιείται τόσο ως μέρος της βασικής εκπαίδευσης των νέων δημοσίων υπαλλήλων όσο και ως μέρος της επιμόρφωσης των υπαρχόντων, ιδίως όταν εμφανίζονται νέοι κανόνες ή πολιτικές που αφορούν διαφορετικές πλευρές της διαχείρισης και ανοίγματος της δημόσιας πληροφορίας. Καταλυτικός σε αυτές τις περιπτώσεις είναι ο ρόλος που μπορεί να διαδραμματίσει η Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης.
- Δημιουργία Αγοράς: με δεδομένη τη στόχευση μεγάλου μέρους από τη νομοθεσία για την περαιτέρω χρήση της δημόσια πληροφορίας και, άρα, και των ανοικτών δεδομένων και ανοικτής διακυβέρνησης για την ανάπτυξη και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, θα πρέπει να λαμβάνονται μέτρα για τη συνολική ανάπτυξη αγοράς που θα κάνει χρήση της συγκεκριμένης πληροφορίας. Αυτό μπορεί να γίνει με συνοδευτικά μέτρα, κυρίως με τη χρήση κινήτρων για επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στο χώρο της περαιτέρω χρήσης της δημόσιας πληροφορίας (π.χ. φοροαπαλλαγές) ή με την ύπαρξη συγκεκριμένων χρηματοδοτικών προγραμμάτων (π.χ. μέσα από κρατικές ενισχύσεις ή μορφές μόχλευσης χρηματοδότησης για σχετικές επιχειρήσεις).

3. Ολοκλήρωση της ρύθμισης
Εδώ εξετάζεται κατά πόσο υπάρχει ρύθμιση σε όλα τα απαιτούμενα για την επίτευξη της ρύθμισης επίπεδα, ιδίως το νομοθετικό, κανονιστικό και αδειοδοτικό.

Ένα από τα βασικά ζητήματα στα οποία κρίνεται η επιτυχία των σχετικών ρυθμιστικών παρεμβάσεων είναι αυτό της ύπαρξης του συνόλου των επιπέδων της ρύθμισης που είναι απαραίτητα προκειμένου να λειτουργήσει η σχετική παρέμβαση. Ειδικά στο επίπεδο της νομικής ρύθμισης, ενώ έχουμε την ρύθμιση στο επίπεδο του νόμου και να υφίστανται οι άδειες προκειμένου να δοθεί η πληροφορία, είναι εξαιρετικά συχνό το φαινόμενο του να λείπει η ρύθμιση σε επίπεδο κανονιστικών διατάξεων.

Αυτό σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στο γεγονός ότι τόσο η νομοθετική όσο και η αδειοδοτική ρύθμιση σε μεγάλο βαθμό είναι εξωγενείς ή ερχονται ως προκατασκευασμένη ρύθμιση πλαίσιο την οποία ο τοπικός νομοθέτης έρχεται να προσαρμόσει στις ανάγκες του. Αυτό συμβαίνει τόσο με τις Κοινοτικές Οδηγίες (βλ. Π.χ. Ν. 3448/2006 ή Ν. 3882/2010) όσο και με τις ίδιες τις άδειες (π.χ. άδειες Creative Commons). Η ύπαρξη τέτοιων εισαγόμενων στην Ελληνική έννομη τάξη "ρυθμιστικών στοιχείων" δε σημαίνει ότι έχει απαραίτητα αναπτυχθεί τοπική τεχνογνωσία από τον Έλληνα νομοθέτη, δηλαδή κατανόηση της πολιτικής στην οποία εντάσσεται η ρυθμιστική παρέμβαση καθώς και της λειτουργίας της στο ευρύτερο οικοσύστημα των σχετικών παρεμβάσεων. Για το λόγο αυτό είναι συχνό το φαινόμενο, όπου απαιτείται ενεργότερη συμμετοχή της διοίκησης και πιο λεπτομερείς τοπική (σε εθνικό επίπεδο) ρύθμιση, όπως δηλαδή συμβαίνει με τις κανονιστικές πράξεις, να εμφανίζονται σημαντικές καθυστερήσεις ή και προβλήματα στο σχεδιασμό και υλοποίηση των σχετικών διατάξεων.

Διαβάστηκε 1228 φορές