Εκτύπωση αυτής της σελίδας

Αδειοδότηση

Γενικές αρχές αδειοδότησης
Προκειμένου να αντιμετωπίσουμε το θέμα της αδειοδότησης, είναι σημαντικό να αντιληφθούμε τα βασικά ήδη αδειών σε σχέση με το αντικείμενο της πνευματικής ιδιοκτησίας, και τα κύρια συστατικά τους μέρη. Για την ακρίβεια, αναλύοντας τα συστατικά στοιχεία μιας άδειας μπορούμε να δούμε στη συνέχεια τι είδους όρους εισάγουν τα στοιχεία αυτά και αναλόγως να κατανοήσουμε την άδεια.

Οι άδειες πνευματικής ιδιοκτησίας αποτελούν μορφές εκμετάλλευσης της πνευματικής ιδιοκτησίας, όπως ορίζεται στο αρ. 13 του Ν. 2121/1993. Θα πρέπει να τονισθεί ότι οι άδειες πνευματικής ιδιοκτησίας αποτελούν ουσιαστικά εργαλεία με τα οποία ο δικαιούχος παρέχει στον δέκτη της άδειας τη δυνατότητα να διενεργεί πράξεις που διαφορετικά θα ήταν παράνομες και για το λόγο αυτό αποτελεί μορφή άσκηση του περιουσιακού δικαιώματος.

Όπως είδαμε ανωτέρω, οι άδειες μπορεί να διακρίνονται σε αποκλειστικές και μη αποκλειστικές, αλλά έχουν κι άλλες περαιτέρω διακρίσεις, όπως π.χ. σε ανοικτές ή ελεύθερες και κλειστές άδειες, άδειες προς αναδιανομή δικαιωμάτων ή άδειες για επιχειρήσεις και τελικές άδειες.

Γενική δομή αδειών

Ανεξάρτητα από το είδος της, η κάθε άδεια απαντά σε τρία κεντρικά ερωτήματα:

  • Τι μπορεί να κάνει ο αδειοδόχος: εδώ περιέχονται κυρίως τα δικαιώματα ή εξουσίες (εάν πάρουμε την ορολογία του Ν. 2121/1993) που αποκτά ο αδειοδόχος. Για παράδειγμα, σε όλες τις άδειες Creative Commons, εδώ θα συμπεριλάβουμε τη δυνατότητα να αναπαράγεται το έργο ή να διατίθεται χωρίς επιπλέον άδεια από τον δικαιούχο.
  • Τι πρέπει να κάνει ο αδειοδόχος: εδώ συμπεριλαμβάνονται οι υποχρεώσεις τους αδειοδόχου σε σχέση με τον αδειοδότη. Για παράδειγμα σε όλες τις άδειες Creative Commons υπάρχει η υποχρέωση να γίνεται αναφορά τόσο στο δημιουργό όσο και στην πηγή από την οποία αποκτήθηκε το υπό αδειοδότηση περιεχόμενο.
  • Τι δεν μπορεί να κάνει ο αδειοδόχος: εδώ συμπεριλαμβάνονται πράξεις τις οποίες ρητώς ο αδειοδόχος απαγορεύεται να πραγματοποιήσει. Πρόκειται για συγκεκριμένες απαγορεύσεις που επιλέγει ο αδειοδότης από το εύρος των εξουσιών που το περιουσιακό του δικαίωμα του επιτρέπει να ασκεί. Για παράδειγμα στις άδειες Creative Commons Αναφορά Όχι Παράγωγα Έργα, Μη Εμπορική Χρήση o αδειοδότης ρητώς δεν μπορεί να πραγματοποιήσει οποιαδήποτε αλλαγή στο έργο καθώς απαγορεύεται η δημιουργία παραγώγων έργων, ενώ δεν επιτρέπεται ούτε η εμπορική τους εκμετάλλευση.

 

Συνολικά σε κάθε άδεια θα πρέπει να εξετάζονται τα ακόλουθα σημεία:

(α) Συμβαλλόμενα Μέρη:

  • εδώ προσδιορίζονται τα συμβαλλόμενα μέρη. Θα πρέπει να τονισθεί ότι στην περίπτωση που η άδεια απαιτεί υπογραφή από τον εκπρόσωπο του πανεπιστημίου ή της βιβλιοθήκης, θα πρέπει να εξετάζετε εάν υπάρχει νομιμοποίηση από το πρόσωπο που υπογράφει και να διατηρείτε κάπου τα αποδεικτικά στοιχεία της νομιμοποίησης αυτής. Στις ελληνικές συμβάσεις η νομιμοποίηση αυτή θα πρέπει να περιέχεται και στα σχετικά ή στο σκοπό του συμφωνητικού.
  • τα μέρη μπορεί να προσδιορίζονται ως αδειοδότης (licensor) και αδειοδόχος (licensee).

 

(β) Συμβατική λειτουργία και χαρακτήρας της άδειας:

  •  εάν δηλαδή έχει δομή ένας προς έναν ή πρόκειται για δομή ένας προς πολλούς, Αντίστοιχα υπάρχει το ερώτημα του εάν πρόκειται για άδεια που απαιτεί υπογραφή από τον αντισυμβαλλόμενο (συναλλακτική άδεια) ή άδεια που ισχύει αυτόματα από τη στιγμή χρήσης του έργου (μη συναλλακτική άδεια). Οι κλειστές άδειες, είναι συνήθως και συναλλακτικές άδειες με την έννοια ότι απατούν υπογραφή του αποδεχόμενου της συμφωνία, ενώ οι ανοιχτές άδειες είναι μη συναλλακτικές με την έννοια ότι δεν απαιτούν κάποια ενέργεια από τον αδειοδόχο, αλλά εφαρμόζονται απευθείας.

 

(δ) Επίπεδα της άδειας

  • Από την έλευση των αδειών Creative Commons και μετά αρκετές άδειες εμφανίζονται σε τρία επίπεδα:
    1. ένα επίπεδο που είναι αναγνώσιμο από νομικούς: πρόκειται για την κυρίως άδεια, δηλαδή το νομικό κείμενο που είναι έγκυρο ενώπιον του δικαστηρίου και εκφράζει την βούληση των μερών με τον πλέον ακριβή τρόπο.
    2. ένα επίπεδο που είναι αναγνώσιμο από μη νομικούς: πρόκειται, συνήθως, για μια περίληψη του νομικού κειμένου σε απλή γλώσσα και με τη χρήση εικονιδίων που παρέχουν στον χρήστη της άδειας τη δυνατότητα να κατανοήσει γρήγορα και χωρίς να έχει ειδικές γνώσεις τη βασική λειτουργία της άδειας, δηλαδή τις υποχρεώσεις και δικαιώματά του που απορρέουν από την χρήση της άδειας.
    3. ένα επίπεδο που είναι αναγνώσιμο από μηχανές: πρόκειται για μεταδεδομένα τα οποία επιτρέπουν κυρίως τη διασύνδεση ενός έργου σε ψηφιακή μορφή που διατίθεται μέσω του διαδικτύου με τη συγκεκριμένη άδεια με την οποία αυτό διατίθεται.

 

(ε) Τυποποίηση

Οι άδειες μπορεί να διακριθούν σε τυποποιημένες, άδειες μοντέλα, προσαρμοσμένες και ad hoc:

    1. Τυποποιημένες ή δημόσιες είναι οι άδειες που δεν τροποποιούνται αλλά χρησιμοποιούνται ως έχουν. Στην πιο ακραιφνή τους μορφή βρίσκονται αποθηκευμένες σε σταθερά σημεία απόθεσης στο διαδίκτυο ώστε να διασφαλίζεται η ακεραιότητα τους και η συγκεκριμένη τους έκδοση και κατά τη χρήση τους, το ψηφιακό αντικείμενο το οποίο αδειοδοτείται συνδέεται με το σταθερό αυτό σημείο απόθεσης. Θα πρέπει να τονισθεί ότι αυτή η μορφή άδειας χρησιμοποιείται τόσο από αδειοδότες, όσο κι από αδειοδόχους, δεν πρόκειται, δηλαδή, για μια τυποποιημένη άδεια που μόνο ο αδειοδόχος καλείται να αποδεχτεί, αλλά για μια τυποποιημένη άδεια που ο αδειοδότης καλείται να επιλέξει και ο αδειοδόχος μέσα από τη χρήση του έργου να αποδεχτεί. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αδειών που είναι συμμετρικές ως προς την τυποποίησή τους είναι οι άδειες Creative Commons, ενώ παράδειγμα αδειών που εμφανίζουν τυποποίηση μόνο ως προς τους αποδέκτες, ενώ οι δημιουργοί τους έχουν τη δυνατότητα να τις μεταβάλλουν μονομερώς είναι οι περισσότερες άδειες τελικής χρήσης (End User Licence Agreements).
    2. άδειες μοντέλα: πρόκειται για άδειες που περιέχουν τα βασικά χαρακτηριστικά μιας άδειας αλλά επιτρέπουν την προσθαφαίρεση στοιχείων τους στη βάση των όσων χρειάζεται ένας χρήστης της, είτε είναι αδειοδότης, είτε αδειοδόχος. Χαρακτηριστικό σχετικό παράδειγμα είναι οι εμπορικές άδειες-μοντέλο περαιτέρω χρήσης της Βρετανικής Κυβέρνησης για τη δημόσια πληροφορία που μπορεί να διατεθεί με πληρωμή.
    3. προσαρμοσμένες άδειες: είναι άδειες που έχουν κάποια αμετάβλητα σημεία, αλλά μπορεί να προσαρμοσθούν σε συγκεκριμένες ανάγκες σε συγκεκριμένα σημεία (π.χ. στη διάρκεια, το κόστος τους, το χρόνο embargo που περιλαμβάνουν κλπ).
    4. ad hoc άδειες: πρόκειται για άδειες που δημιουργούνται αποκλειστικά για μια συγκεκριμένη περίπτωση. Οι άδειες αυτές είναι συνήθως με συγκεκριμένους δημιουργούς και για το λόγο αυτό είναι δυνατή η διαπραγμάτευση των όρων τους, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε αρκετά διαφοροποιημένες άδειες ανάλογα με την περίπτωση της συμφωνίας.
    5. Αντικείμενο της αδειοδότησης

το αντικείμενο της αδειοδότησης μπορεί να διαφέρει ανάλογα με το τι είναι αυτό που λαμβάνει η βιβλιοθήκη προς χρήση (έργο σε περίπτωση που υφίσταται το δικαίωμα του δημιουργού ή αντικείμενο αδειοδότησης στην περίπτωση που έχουμε συγγενικά δικαιώματα ή το ιδιόρρυθμο δικαίωμα του κατασκευαστή βάσεων δεδομένων). Σε γενικές γραμμές οι αδειοδοτήσεις αφορούν τα εξής αντικείμενα. Εδώ θα πρέπει να τονίσουμε ότι η βιβλιοθήκη έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την αδειοδότηση από τους Οργανισμούς Συλλογικής Διαχείρισης γιατί λειτουργεί ως ενδιάμεσος ανάμεσα στο δικαιούχο και τον τελικό χρήστη και άρα πρέπει να έχει μια μορφή άδειας προκειμένου να δώσει πρόσβαση στο σχετικό περιεχόμενο:

        • Βιβλία, περιοδικά και άλλα έντυπα (έργα λόγου). Εδώ η αδειοδότηση δεν μας αφορά παρά μόνο στο βαθμό που πρόκειται για ψηφιακά υποκατάστατά τους. Δεν μας αφορά γιατί σε σχέση με το φυσικό αντικείμενο υπάρχει εξάντληση του δικαιώματος σε ό,τι αφορά την πώλησή του, ενώ σε ό,τι αφορά το δημόσιο δανεισμό και την αναπαραγωγή η διαχείριση των δικαιωμάτων γίνεται από Οργανισμούς Συλλογικής Διαχείρισης.
        • Φωτογραφίες και έργα των εικαστικών τεχνών: ισχύει ότι και για τα βιβλία, αλλά με πολύ πιο δύσκολη τη συλλογική τους διαχείριση λόγω της μη συνολικής συλλογικής εκπροσώπησης των καλλιτεχνών των εικαστικών τεχνών από τον ελληνικό οργανισμό συλλογικής διαχείρισης.
        • Μουσικά έργα: Ισχύει αντίστοιχα ό,τι και για τα βιβλία, αλλά με πολύ πιο ξεκάθαρο νομικό πλαίσιο σε σχέση με την αναπαραγωγή και δανεισμό τους. Είναι σημαντικό να τονισθεί ότι σε σχέση με την αδειοδότηση απαιτούνται άδειες τόσο από τους συλλογικούς οργανισμούς των δημιουργών (π.χ. ΑΕΠΙ, Αυτοδιαχείριση) όσο και των εκτελεστών (π.χ. GEA)
        • Οπτικοακουστικά έργα: δεν υπάρχει συλλογική διαχείριση για τους δημιουργούς (π.χ. σκηνοθέτης, συνθέτης της πρωτότυπης μουσικής, συγγραφέας του σεναρίου), παρά μόνο για το συγγενικό δικαίωμα των παραγωγών.
        • Προγράμματα Ηλεκτρονικών Υπολογιστών: Η χρήσή τους πραγματοποιείται συνήθως με βάση την Άδεια Τελικού Χρήστη με την οποία διατίθενται. Δεν υπάρχει συλλογική διαχείριση.
        • Βάσεις δεδομένων: ισχύει ό,τι και για τα προγράμματα Η/Υ, αλλά είναι δυνατόν να έχουμε δύο ξεχωριστά δικαιώματα, το δικαίωμα του δημιουργού πρωτότυπης βάσης δεδομένων και το ιδιόρρυθμο δικαίωμα του κατασκευαστή βάσεων δεδομένων.

 

(ζ) Είδη δικαιωμάτων

Όταν μιλάμε για αδειοδότηση του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας, συνήθως αναφερόμαστε στα ακόλουθα είδη δικαιωμάτων:

  1. Δικαίωμα του δημιουργού: αφορά σε όλα τα πρωτότυπα δημιουργήματα λόγου, τέχνης ή επιστήμης, που εκφράζονται με οποιαδήποτε μορφή. Νοούνται επίσης ως έργα οι μεταφράσεις, οι διασκευές, οι προσαρμογές και οι άλλες μετατροπές έργων ή εκφράσεων της λαϊκής παράδοσης, καθώς και οι συλλογές έργων ή συλλογές εκφράσεων της λαϊκής παράδοσης ή απλών γεγονότων και στοιχείων, όπως οι εγκυκλοπαίδειες και οι ανθολογίες και οι βάσεις δεδομένων, εφόσον η επιλογή ή η διευθέτηση του περιεχομένου τους είναι πρωτότυπη.
  2. Συγγενικά Δικαιώματα: περιλαμβάνουν τα δικαιώματα των ερμηνευτών ή εκτελεστών καλλιτεχνών, των παραγωγών υλικών φορέων, των ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών, των εκδοτών και όσων δημοσιεύουν προηγουμένως αδημοσίευτα έργα.
  3. Ιδιόρρυθμο δικαίωμα του κατασκευαστή βάσης δεδομένων: πρόκειται για ένα ιδιόρρυθμο δικαίωμα με την έννοια ότι δεν έχει ούτε τη διάρκεια, ούτε τις προϋποθέσεις προστασίας που έχει το κλασσικό δικαίωμα του δημιουργού. Παρέχεται κυρίως στη βάση της επένδυσης σε χρόνο και προσπάθεια για την παραγωγή της βάσης δεδομένων, ανεξαρτήτως της πρωτοτυπίας της.

Υπάρχουν άδειες που αδειοδοτούν ένα μόνο είδος δικαιώματος (π.χ. οι άδειες που αφορούν αποκλειστικά και μόνο την παροχή δικαιώματος δημόσιας εκτέλεσης μουσικής και οι οποίες μπορεί να παρέχονται ηλεκτρονικά ή οι άδειες χρήσης ενός ηλεκτρονικού βιβλίου που μπορεί να αφορούν μόνο στην αδειοδότηση χρήσης ενός έργου λόγου). Στις περισσότερες, ωστόσο, περιπτώσεις, επειδή αυτό που προσλαμβάνουμε με τις αισθήσεις μας ως ένα έργο, είναι στην πραγματικότητα το άθροισμα πολλαπλών έργων με την έννοια του Ν 2121/1993, η αδειοδότηση δεν περιλαμβάνει ένα μόνο επίπεδο δικαιωμάτων ή έργων αλλά το σύνολο των δικαιωμάτων και έργων που μπορεί να συναρτούν ένα αδειοδοτούμενο αντικείμενο. Μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα περιλαμβάνουν:

      1. την αδειοδότηση μια βάσης δεδομένων που περιλαμβάνει τόσο το δικαίωμα του δημιουργού σε σχέση με την πρωτότυπη βάση δεδομένων, όσο και το δικαίωμα του κατασκευαστή βάσης δεδομένων για την μη πρωτότυπη βάση. Η βάση δεδομένων συνήθως θα έχει και ξεχωριστή αδειοδότηση για κάθε άρθρο ξεχωριστά ως έργο λόγου το οποίο μπορεί να διατίθεται με διαφορετικές άδειες (π.χ. κάποια άρθρα να δίδονται με άδειες που επιτρέπουν μόνο την ιδιωτική χρήση του έργου και κάποια άλλα με ανοιχτές άδειες)
      2. την αδειοδότηση ενός πακέτου λογισμικού που περιλαμβάνει τόσο τον πηγαίο και εκτελέσιμο κώδικα όσο και τα κείμενα και τα εικαστικά έργα που συνιστούν διαφορετικά τμήματα του έργου
      3. την αδειοδότηση ενός μουσικού έργου που περιλαμβάνει τόσο το δικαίωμα του δημιουργού (π.χ. του δημιουργού των στίχων και της μουσικής), όσο και το συγγενικό δικαίωμα του εκτελεστή (π.χ. για τους μουσικούς και ερμηνευτές).

 

(η) Εξουσίες

  • Κάθε άδεια αποτελεί μορφή εκμετάλλευσης του περιουσιακού δικαιώματος του δικαιούχου του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας. Αυτό, πρακτικά, σημαίνει ότι από το σύνολο των εξουσιών που έχει ο δικαιούχος επιλέγει ως αδειοδότης να δώσει στον αδειοδόχο ένα μέρος του και μάλιστα με συγκεκριμένους όρους.
  • Οι εξουσίες που συνήθως παρέχονται είναι οι εξής:
      • αναπαραγωγής (ιδιωτικής ή όχι)
      • δημόσιας εκτέλεσης
      • παρουσίασης του έργου στο κοινό και κατάστασης του προσιτού στο κοινό
      • μετάφρασης
      • διασκευής/ προσαρμογής
      • διανομής στο κοινό
      • εκμίσθωσης και δημοσίου δανεισμού
      • μετάδοσης/ αναμετάδοσης με ραδιόφωνο, τηλεόραση ή με άλλο τρόπο
      • εισαγωγής αντιτύπων των έργων τους που παρήχθησαν στο εξωτερικό χωρίς τη συναίνεση του δημιουργού, ή εφόσον πρόκειται για εισαγωγή από χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.
  • Το ηθικό δικαίωμα δεν μεταβιβάζεται, ούτε χωρεί παραίτηση από αυτό, αλλά μπορεί να ασκείται κατά τρόπο συμβατό προς την αδειοδότηση του περιουσιακού δικαιώματος. Εάν π.χ. έχουμε αδειοδότηση του δικαιώματος της δημιουργίας παραγώγων έργων, τότε το ηθικό δικαίωμα της διατήρησης της ακεραιότητας του έργου θα πρέπει να ερμηνεύεται στο πλαίσιο της δυνατότητας του αδειοδότη να δημιουργεί παράγωγα του πρωτοτύπου έργα.
  • Ένας περιορισμός που συναντάμε σε πολλές άδειες που επιτρέπουν ακόμη και την αναπαραγωγή ή την δημιουργία παραγώγων έργων είναι ο περιορισμός των χρήσεων μόνο σε χρήσεις που δεν έχουν εμπορικό σκοπό ή είναι μόνο για ερευνητικούς ή μόνο για διδακτικούς σκοπούς. Τέτοιου τύπου περιορισμοί μολονότι είναι πολύ συνήθεις, εμφανίζουν αρκετά ερμηνευτικά προβλήματα κυρίως επειδή δεν μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια το δίπολο εμπορικός/ μη εμπορικός σκοπός, ενώ με δεδομένο ότι και πολλά ερευνητικά ιδρύματα πιέζονται να εκμεταλλευτούν εμπορικά τα αποτελέσματα της έρευνάς τους κι εταιρείες πραγματοποιούν έρευνα, δεν είναι πάντοτε εύκολο να προσδιοριστεί τι είναι εμπορικός σκοπός και τι όχι.

 

(θ) Εγγυήσεις και δηλώσεις αποποίησης ευθύνης:

Σχεδόν στο σύνολο των αδειών συναντάμε διατάξεις που περιέχουν κάποιες μορφές εγγυήσεων ή/ και αποποίησης ευθύνης:

  • Οι εγγυήσεις συνήθως αφορούν στην μη ύπαρξη δικαιωμάτων τρίτων επί του αδειοδοτούμενου υλικού ή την ύπαρξη αδειών από τρίτους δικαιούχους που καθιστούν την τελική αδειοδότηση νόμιμη.
  • Οι δηλώσεις αποποίησης ευθύνης αφορούν τόσο στην ύπαρξη δικαιωμάτων τρίτων (υπό αυτή την έννοια δεν μπορούν να συνυπάρχουν με εγγυήσεις της προηγούμενης κατηγορίας), όσο και την αποποίηση ευθύνης σε σχέση με πραγματικά ή νομικά ελαττώματα του αδειοδοτικού αντικειμένου ή σε σχέση με οποιαδήποτε ζημία, θετική, αποθετική ή άλλη μπορεί να υφίσταται ο αδειοδόχος από το αντικείμενο της αδειοδότησης ή την υπηρεσία που παρέχεται σε αυτόν.
  • Ειδική μορφή αποποίησης ευθύνης σχετίζεται με την ακρίβεια των πληροφοριών που παρέχονται στον αδειοδόχο

 

(ι) Προσωπικά Δεδομένα:

  • Μολονότι προτείνεται να μην υπάρχουν διατάξεις για δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα σε αδειοδοτήσεις πνευματικών δικαιωμάτων, συχνά βλέπουμε σχετικές δηλώσεις, ιδίως όταν το αντικείμενο της αδειοδότησης αφορά σε βάσεις δεδομένων ή πρωτογενή επιστημονικά στοιχεία. Αυτό που θα πρέπει να προσέχει ο αδειοδότης είναι να έχει νομική βάση προκειμένου να προσφέρει πρόσβαση στα εν λόγω στοιχεία, ενώ ο αδειοδόχος θα πρέπει να επεξεργάζεται τα δεδομένα αυτά κατά τρόπο που να είναι σύμφωνος με τους όρους επεξεργασίας που προσδιορίζονται στο σχετικό κείμενο.

 

(ια) Στατιστικά Δεδομένα:

  • Στις περιπτώσεις που υπάρχει χρήση στατιστικών δεδομένων, από την πλευρά του αδειοδότη θα πρέπει να διασφαλίζεται ότι υπάρχουν οι σχετικές άδειες για να διατεθούν αυτά και από την πλευρά του αδειοδόχου ότι μπορεί να γίνει η χρήση αυτών. Σε γενικές γραμμές, εφόσον δεν καταλήγουμε σε αποκάλυψη της στατιστικής μονάδας, μπορεί να θεωρηθεί ότι βρισκόμαστε εντός του πλαισίου του νόμου.

 

(ιβ) Εκχώρηση δικαιωμάτων και υποαδειοδότηση:

  • Αυτό που εξετάζεται στην περίπτωση αυτή είναι το εάν επιτρέπεται στον αδειοδόχο να προβεί σε περαιτέρω εκχώρηση των δικαιωμάτων τα οποία λαμβάνει με την άδεια ή την υπο-αδειοδότηση αυτών σε τρίτους. Στις περισσότερες τυποποιημένες άδειες απαγορεύονται και οι δύο μορφές περαιτέρω χρήσης του έργου, καθώς επιτρέπουν στην ουσία την απώλεια ελέγχου επί του έργου από τον αρχικό αδειοδότη. Αυτό ισχύει τόσο για τις κλειστές άδειες τελικού χρήστη όσο και για τις ανοικτές άδειες. Στις ανοικτές άδειες, βλέπουμε ωστόσο την ύπαρξη του στοιχείου της παρόμοιας διανομής με την οποία επιτρέπεται η υπο-αδειοδότηση του παραγώγου έργου υπό τους ίδιους όρους και προϋποθέσεις όπως το αρχικό έργο. Να τονισθεί, επίσης, ότι στην περίπτωση των ανοικτών αδειών που επιτρέπουν την επαναδιανομή του έργου, δεν έχουμε υπο-αδειοδότηση (η οποία απαγορεύεται ρητώς), αλλά διάθεση του αρχικού έργου ως υλική πράξη και αδειοδότηση πάντα από τον αρχικό αδειοδότη.

 

(ιγ) Αναφορά

  • Σε πολλές άδειες, τόσο ανοικτές όσο και όχι, ζητείται να γίνεται αναφορά σε τρεις κατηγορίες προσώπων (φυσικών ή νομικών): (α) στο δημιουργό (β) στον παραγωγό (γ) στον διαθέτη της πληροφορίας. Θα πρέπει να τονισθεί ότι οι υποχρεώσεις αυτές αναφοράς δεν είναι απαραιτήτως το αποτέλεσμα εφαρμογής του ηθικού δικαιώματος (αυτή είναι κυρίως η περίπτωση (α)), όσο συμβατική υποχρέωση που προκύπτει μέσα από την αδειοδότηση.

 

(ιδ) Τίμημα

  • Το τίμημα θα πρέπει να καθορίζει το ύψος του ποσού το οποία θα πρέπει να διατίθεται σε σχέση με τη χρήση του έργου, τον τρόπο καταβολής καθώς και τις χρήσεις που αυτό καλύπτει.

 

(ιε) Αλλαγές στο κείμενο της άδειας και ισχύς μεταγενέστερων εκδόσεων της άδειας

  • Πρόκειται για τις διατάξεις εκείνες της άδειας που καθορίζουν τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες δύνανται να γίνουν αλλαγές στους όρους της άδειας. Στις κλειστές άδειες τελικού χρήστη, οι αλλαγές είναι συνήθως μονομερείς, γίνονται από την πλευρά του αδειοδότη και δεν υπάρχει υποχρέωση του να γίνεται ενημέρωση του αδειοδόχου. Στις περιπτώσεις των ανοικτών αδειών, δεν επιτρέπεται η μονομερής αλλαγή των όρων της άδειας και το μόνο που μπορεί να γίνει είναι η αδειοδότηση με μεταγενέστερες εκδοχές των αδειών της ίδιας κατηγορίας στην περίπτωση των παραγώγων έργων.

 

(ιστ) Διάρκεια της αδειοδότησης

  • Η άδεια θα πρέπει να προσδιορίζει το χρόνο διάρκειας της. Οι κλειστές άδειες έχουν συγκεκριμένο χρόνο εφαρμογής και σημείο στο οποίο μπορεί να γίνει η ανανέωσή τους, αλλά μπορεί και να έχουν διάρκεια που ταυτίζεται με το χρόνο διάρκειας του δικαιώματος. Στην περίπτωση αυτή η αδειοδότηση θα αφορά σε συγκεκριμένη έκδοση του έργου (π.χ. λογισμικού ή βάσης δεδομένων). Οι ανοικτές άδειες συνήθως έχουν διάρκεια που ταυτίζεται με τη διάρκεια του δικαιώματος, γιατί διαφορετικά θα δημιουργείτο μεγάλη ανασφάλεια σε σχέση με τη νομιμότητα της χρήσης του έργου.

 

(ιζ) Τερματισμός της διάρκειας της άδειας

  • Ο τρόπος με τον οποίο γίνεται ο τερματισμός της ισχύος της άδειας ποικίλει ανάλογα με την κατηγορία της άδειας και το μέρος που τη ζητεί. Σε όλες τις περιπτώσεις θα πρέπει να υπάρχει κάποια μορφή γνωστοποίησης της πρόθεσης να τερματιστεί η άδεια η οποία θα πρέπει να δίδεται στον αντισυμβαλλόμενο σε εύλογο χρόνο και με συγκεκριμένο τρόπο. Σε αρκετές περιπτώσεις, ο τερματισμός της άδειας πραγματοποιείται με την παραβίαση των όρων της άδειας. Ακόμη και σε αυτή την περίπτωση θα πρέπει να προσδιορίζεται κάποια διαδικασία γνωστοποίησης του αντισυμβαλλομένου καθώς και κάποιος τρόπος διόρθωσης της παραβίασης προκειμένου να εξακολουθήσει να λειτουργεί η άδεια.

 

(ιη) Εφαρμοστέο Δίκαιο και αρμόδια δικαστήρια

  • Σε αρκετές άδειες προσδιορίζεται το εφαρμοστέο δίκαιο και τα αρμόδια δικαστήρια. Η συνήθης πρακτική είναι να επιλέγονται αυτά του αδειοδότη, αλλά υπάρχουν και περιπτώσεις που γίνεται αναφορά στο δίκαιο του τόπου παροχής του έργου στον τελικό χρήστη, συγκεκριμένη τρίτη χώρα ή η δικαιοδοσία χρήσης του έργου

 

Άδειες και όροι χρήσης

Θα πρέπει να τονισθεί ότι είτε πρόκειται για υπηρεσίες που απευθύνονται σε ανθρώπους τελικούς χρήστες (π.χ. ένας διαδικτυακός τόπος), είτε για υπηρεσίες οι οποίες απευθύνονται σε μηχανές (π.χ. διαδικτυακές υπηρεσίες (web services)), τα στοιχεία που είναι απαραίτητα στους όρους χρήσης εμφανίζουν κοινά χαρακτηριστικά, καθώς θα πρέπει:

  • να διευθετείται το περιεχόμενο
  • να ρυθμίζονται θέματα ευθύνης και εγγυήσεων
  • να ρυθμίζονται θέματα επιπέδου παρεχόμενων υπηρεσιών
  • να ρυθμίζονται θέματα αποφυγής συμπεριφοράς που μπορεί να δημιουργεί προβλήματα στην παροχή της υπηρεσίας

 

Περιεχόμενο

Οι άδειες θα πρέπει να διαφοροποιούνται από τους Όρους Χρήσης που βλέπουμε τόσο σε διαδικτυακούς τόπους όσο και σε υπηρεσίες που προσφέρονται μέσα από αυτούς. Ωστόσο, επειδή οι διαδικτυακοί τόποι ή οι σχετικές υπηρεσίες αποτελούν το μέσο με το οποίο παρέχεται το περιεχόμενο, οι όροι χρήσης θα πρέπει να κάνουν αναφορά στο περιεχόμενο που παρέχεται μέσα από αυτούς καθώς και τις άδειες με τις οποίες αυτό είναι διαθέσιμο.

Σε σχέση με τις άδειες που παρέχονται μέσα από το διαδικτυακό τόπο ή την υπηρεσία, θα πρέπει να δίδεται ιδιαίτερη σημασία στα ακόλουθα σημεία:

  • Διαφοροποίηση ανάμεσα στο περιεχόμενο (π.χ. κείμενο, οπτικοακουστικό, ηχητικό) και τα δεδομένα ή σύνολα αυτών. Συνήθως είναι διαφορετικές οι άδειες με τις οποίες παρέχεται τόσο η κάθε κατηγορία περιεχομένου, όσο και δεδομένων.
  • Στην περίπτωση που υπάρχουν πολλαπλές κατηγορίες περιεχομένου και δεδομένων, θα πρέπει να ακολουθείται κάποια αδειοδοτική πολιτική που να καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο θα διατίθεται το σχετικό περιεχόμενο ή δεδομένα. Η πολιτική αυτή θα πρέπει να θέτει έναν βασικό κανόνα αδειοδότησης (π.χ. μια βασική άδεια υπό την οποία δίδεται το περιεχόμενο) και τρόπους με τους οποίους θα πρέπει να καθορίζεται το πως θα γίνεται η συγκεκριμένη διάθεση συγκεκριμένων κατηγοριών περιεχομένου και δεδομένων. Εφόσον κάποιος οργανισμός επιθυμεί να διαθέτει το περιεχόμενό του με ανοιχτές άδειες, θα πρέπει να υπάρχει μια συνεκτική πολιτική σε σχέση με το πως γίνεται η αδειοδότηση ώστε να μην χρησιμοποιούνται αντιφατικές μεταξύ τους άδειες.
  • Στην περίπτωση που οι υπηρεσίες που παρέχονται από έναν διαδικτυακό τόπο περιλαμβάνουν όχι μόνο την εξαγωγή, αλλά και την εισδοχή δεδομένων, τότε θα πρέπει να υπάρχει διαδικασία ώστε να λαμβάνονται με αυτοματοποιημένο τρόπο το σύνολο των αδειών που είναι απαραίτητες προκειμένου να έχει ο οργανισμός τα απαραίτητα δικαιώματα προκειμένου να διαθέτει ξανά το περιεχόμενο στον τελικό χρήστη

Ένας άλλος τομέας στον οποίο θα πρέπει να υπάρχει πολιτική σε σχέση με τη διαχείριση των δεδομένων είναι αυτός των προσωπικών δεδομένων. Εδώ οι σχετικοί όροι θα πρέπει να προσδιορίζουν:

  • το είδος των δεδομένων που συλλέγονται από τον οργανισμό
  • το ένα συλλέγονται ευαίσθητα, εκτός από προσωπικά δεδομένα.
  • τη διαδικασία συλλογής των δεδομένων αυτών
  • τη νόμιμη βάση με την οποία συλλέγονται και επεξεργάζονται τα δεδομένα αυτά. Αυτή θα πρέπει να εξηγεί:
    • εάν υπάρχει συγκατάθεση του υποκειμένου επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα (αυτή θα πρέπει να είναι προηγούμενη της επεξεργασίας, ρητή και συγκεκριμένη και να εξηγεί το σκοπό, της διάρκεια και τους όρους της επεξεργασίας)
    • εάν υπάρχει εκ του νόμου υποχρέωση επεξεργασίας των σχετικών δεδομένων
    • εάν υπάρχει εκ του νόμου αρμοδιότητα για την επεξεργασία των σχετικών δεδομένων (ιδίως για φορείς που ανήκουν στο στενό ή ευρύτερο δημόσιο τομέα)
    • εάν η επεξεργασία των δεδομένων είναι απαραίτητη για την παροχή της υπηρεσίας που αποτελεί αντικείμενο της συμβατικής σχέσης
  • τα είδη επεξεργασίας και το χρόνο επεξεργασίας αυτών
  • τη διάρκεια διατήρησης των δεδομένων
  • τη διάθεση ή μη των προσωπικών δεδομένων σε τρίτους και υπό ποιους όρους
  • τη διαδικασία ανωνυμοποίησης η ψευδο-ανωνυμοποίησης των δεδομένων

Εκτός από θέματα που αφορούν σε πνευματικά δικαιώματα και δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, οι Όροι θα πρέπει να εξετάζουν νομικά θέματα που αφορούν σε περιεχόμενο κι αφορούν στις ακόλουθες ειδικές κατηγορίες περιεχομένου και δεδομένων:

  • περιεχόμενο που σχετίζεται με την πολιτιστική κληρονομία (Ν 3028/2002)
  • πληροφορία και δεδομένα του δημοσίου τομέα (Ν 4305/2014)
  • γεωχωρικά δεδομένα (Ν 3882/2010)
  • στατιστικά δεδομένα (Ν 3832/ 2010)

 

Για όλες τις ανωτέρω κατηγορίες θα πρέπει να υπάρχει ειδική πρόβλεψη για την αδειοδότηση του σχετικού περιεχομένου σύμφωνα με τα όσα προβλέπουν οι σχετικοί ειδικοί νόμοι.

Επίσης, θα πρέπει να γίνεται ειδική πρόβλεψη για την εμπιστευτική ή απόρρητη πληροφορία που μπορεί να συγκεντρώνεται ή να παρέχεται μέσα από τους οικείους διαδικτυακούς τόπους και υπηρεσίες. Στις περιπτώσεις αυτές ένας απλός κανόνας είναι:

  • να γίνεται προσδιορισμός της σχετικής πληροφορίας ώστε να είναι δυνατόν στον τελικό χρήστη (είτε είναι πάροχος, είτε καταναλωτής της σχετικής πληροφορίας) να τη χρησιμοποιεί σύμφωνα με το νόμο.
  • να είναι ξεκάθαρες οι υποχρεώσεις που σχετίζονται με την πληροφορία αυτή.

Τέλος θα πρέπει να γίνεται ειδική μνεία στην αντιμετώπιση πληροφορίας που παρέχεται από τρίτες πηγές, καθώς και σε σχέση με το πως αντιμετωπίζονται άλλα ήδη διανοητικής ιδιοκτησίας, ιδίως σήματα τρίτων και πληροφορία που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για διπλώματα ευρεσιτεχνίας ή βιομηχανικό σχέδιο.

Δηλώσεις αποποίησης ευθύνης και εγγυήσεις

Για κάθε σύνολο από όρους που σχετίζονται με την παροχή μιας συγκεκριμένης υπηρεσίας θα πρέπει να ρυθμίζεται το ζήτημα της ευθύνης του παρόχου σε σχέση με την παρεχόμενη υπηρεσία και την ευθύνη του για πιθανές ζημίες που είναι δυνατόν να έχει ο αποδέκτης της υπηρεσίας.

Στις περισσότερες περιπτώσεις αντιμετωπίζουμε μια κατάσταση όπου έχουμε πλήρη αποποίηση ευθυνών για νομικά ή πραγματικά ελαττώματα που σχετίζονται με την υπηρεσία καθώς και για οποιεσδήποτε ζημίες, θετικές, αποθετικές ή άλλες που μπορεί να προκληθούν στον χρήστη της υπηρεσίας από αυτήν.

Οι εγγυήσεις μπορεί να σχετίζονται με το περιεχόμενο που παρέχεται μέσω της υπηρεσίας, ιδίως σε σχέση με την εκκαθάριση αυτού από δικαιώματα τρίτων και την πλήρωση όλων των προϋποθέσεων που θέτει ο νόμος σε σχέση με ειδικές κατηγορίες περιεχομένου. Όπως και στις δηλώσεις αποποίησης ευθύνης που συναντάμε στις άδειες, συχνά έχουμε και εδώ δηλώσεις αποποίησης ευθύνης και σε σχέση με την εκκαθάριση δικαιωμάτων περιεχομένου που παρέχεται μέσα από μια συγκεκριμένη υπηρεσία.

Επίπεδο Παρεχομένων Υπηρεσιών

Σε αρκετές περιπτώσεις ο πάροχος των υπηρεσιών θα προσφέρει κάποιο ελάχιστο εγγυημένο επίπεδο υπηρεσιών (Service Level Agreement) το οποίο θα προσδιορίζεται στη σύμβαση. Το ελάχιστο αυτό επίπεδο υπηρεσιών μπορεί να προσδιορίζεται τόσο τεχνικά (αυτή είναι η κυρίως περίπτωση) όσο και επιχειρησιακά και μπορεί να περιλαμβάνει:

  • χρόνους απόκρισης
  • χρόνους παροχής υπηρεσίας
  • χρόνους διακοπής υπηρεσίας
  • όγκο αποκρίσεων

Πολύ συχνά το εγγυημένο επίπεδο παρεχομένων υπηρεσιών αποτελεί premium υπηρεσία που παρέχεται για κάποιο αντίτιμο, ενώ το ίδιο το περιεχόμενο μπορεί να παρέχεται μέσα από κάποια ανοιχτή άδεια.

Ρύθμιση συμπεριφοράς χρήστη

Ίσως η σημαντικότερη ρύθμιση που επιχειρείται μέσω των όρων παροχής μια διαδικτυακής υπηρεσίας, είναι αυτή της συμπεριφοράς του χρήστη – αποδέκτη των σχετικών υπηρεσιών. Η ρύθμιση αυτή σχετίζεται με την επιβολή κάποιων συγκεκριμένων όρων σε σχέση με τον τρόπο με τον οποίο καταναλώνεται η υπηρεσία είτε από ανθρώπους είτε από μηχανές. Πιο συγκεκριμένα, συνήθως στην κατηγορία αυτή συναντάμε τους ακόλουθους όρους:

  • περιορισμός μεταφορτώσεων (όγκος και συχνότητα) περιεχομένου
  • απαγόρευση ή περιορισμός crawling και scrapping ή άλλων μορφών text and data mining
  • περιορισμός του τρόπου και του όγκου των κλήσεων διαδικτυακών υπηρεσιών
Διαβάστηκε 1238 φορές