Η Πνευματική Ιδιοκτησία είναι το σύνολο δικαιωμάτων που έχουν οι δημιουργοί πάνω στα πρωτότυπα λογοτεχνικά, επιστημονικά και καλλιτεχνικά έργα τους. Γεννιέται αυτόματα με τη δημιουργία και τη συγκεκριμένη «έκφραση» του έργου και στην Ευρώπη δεν απαιτείται καταχώρηση ή άλλη διατύπωση. Η προστασία αφορά στην έκφραση και όχι στην ιδέα, στη μέθοδο ή στη μαθηματική έννοια καθαυτή. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι ο δημιουργός αποφασίζει αν, πώς και υπό ποιους όρους κάποιος μπορεί να αναπαράγει, διανείμει, κοινοποιεί στο κοινό, μεταφράζει ή τροποποιεί το έργο του, αλλά και αν θα επιτρέψει χρήσεις στην εκπαίδευση, στην έρευνα ή στο text & data mining (TDM). Το δικαίωμα είναι περιουσιακό (οικονομική εκμετάλλευση) και ηθικό (πατρότητα, ακεραιότητα κ.λπ.), με το δεύτερο να παραμένει αμεταβίβαστο. Η διάρκειά του, στην ΕΕ, εκτείνεται κατά κανόνα έως και 70 έτη μετά τον θάνατο του δημιουργού (ή του τελευταίου επιζώντος συνδημιουργού), ενώ διεθνώς υπάρχει τουλάχιστον 50ετής προστασία στις χώρες της Σύμβασης Βέρνης. 

Για τον χρήστη της ακαδημαϊκής κοινότητας, αυτό μεταφράζεται σε μια βασική αρχή: ό,τι δεν καλύπτεται από άδεια ή εξαίρεση, χρειάζεται άδεια. Η εξαίρεση (π.χ. παράθεση, διδασκαλία, TDM) δεν είναι «λευκή επιταγή», αλλά εφαρμόζεται με συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Θα πρέπει να τονιστεί ότι η προστασία που παρέχεται από το νόμο για την Πνευματική Ιδιοκτησία είναι ανεξάρτητη:

• από την αξία και προορισμό του έργου
• από το ότι το έργο ενδεχομένως προστατεύεται από άλλες διατάξεις